ندول ریه و بیماری‌های بینابینی
ندول ریه یعنی لکهٔ کوچک گرد در تصویر ریه که بیشتر وقت‌ها خوش‌خیم است و پیگیری‌اش را پزشک تعیین می‌کند. بیماری‌های بینابینی ریه گروهی از بیماری‌هاست که بافت اطراف کیسه‌های هوایی را سفت یا زخمی می‌کنند. این صفحه می‌گوید هر کدام یعنی چه، بررسی چطور پیش می‌رود و چه باید کرد.
ندول ریه چیست؟
ندول ریه (که به آن لکه یا نقطه هم می‌گویند) تکهٔ کوچک گرد یا بیضی بافت در ریه است که در تصویر دیده می‌شود. کمبریج می‌نویسد ندول‌ها معمولاً کوچک‌تر از یک سانتی‌متراند، می‌توانند یکی یا چندتا باشند، و رایج‌اند. معمولاً علامتی ندارند و تصادفی در عکس یا سی‌تی‌ای که برای دلیل دیگر گرفته شده پیدا می‌شوند.
بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند. کمبریج حدود ۹۰ درصد را غیرسرطانی می‌نویسد. AAFP شایع‌ترین علت خوش‌خیم آن را «گرانولوم عفونی» می‌داند، یعنی تجمعی از سلول‌های ایمنی که بعد از مقابله با یک عفونت می‌ماند. التهاب و ذات‌الریهٔ قبلی هم ممکن است جایی از ریه را به شکل ندول برجای بگذارد (کمبریج).
بعضی ندول‌ها اما می‌توانند بدخیم باشند یا بعدها بشوند. کمبریج و AAFP عواملی مثل سیگار (فعلی یا سابق)، سن بالای ۵۰ سال، تماس با آزبست و سابقهٔ سرطان دیگر را خطر بیشتر می‌دانند. به همین دلیل پزشک ندول را رها نمی‌کند و پیگیری می‌کند.
بیماری‌های بینابینی ریه چیست؟
NHLBI می‌نویسد بیماری‌های بینابینی ریه (ILD) «گروهی از چند اختلال» است که می‌تواند در ریه زخم بسازد. بافت زخمی ضخیم و سفت می‌شود، پس رسیدن اکسیژن به خون و خروج دی‌اکسید کربن سخت‌تر می‌شود. ALA آن را عنوانی کلی برای بیماری‌های زیادی می‌داند که بافت اطراف کیسه‌های هوایی را درگیر می‌کنند.
نشانه‌ها (NHLBI و ALA): تنگی نفس، سرفهٔ خشک، ناراحتی در قفسهٔ سینه و خستگی زیاد. ALA می‌گوید نشانه‌ها اول خفیف‌اند و ممکن است طی ماه‌ها یا سال‌ها بدتر شوند. در IPF ممکن است نوک انگشتان گرد و چماقی شود (NHS).
علت‌ها: تماس با گرد و غبار و قارچ، کار در محیط‌های گردوغباری، بعضی داروها، بیماری‌های خودایمنی، سیگار، و گاهی ژنتیک. NHLBI و ALA هر دو می‌گویند در بعضی موارد علت پیدا نمی‌شود. شایع‌ترین نوع بی‌علت، فیبروز ریهٔ ایدیوپاتیک (IPF) است که NHS می‌گوید معمولاً بالای ۷۰ سال دیده می‌شود، آهسته شروع می‌شود و علت آن دانسته نیست.
چه کسی باید دیده شود؟
- کسی که در گزارش سی‌تی یا عکسش واژهٔ «ندول»، «ندولار»، «گراند گلس» یا «فیبروز» دیده، یا به او گفته‌اند «پیگیری کنید». مقالهٔ «واژه‌های گزارش سی‌تی» را ببینید.
- کسی که تنگی نفس یا سرفهٔ خشک مداوم دارد که چند هفته یا ماه ادامه یافته.
- کسی که در کار یا خانه با گرد و غبار، قارچ یا مواد شیمیایی تماس داشته.
- کسی که بیماری خودایمنی یا داروی تازه دارد و تنگی نفس تازه پیدا کرده.
چگونه بررسی می‌شود؟
ندول:
- پزشک تصاویر قبلی و فعلی را مقایسه می‌کند تا ببیند ندول جدید است یا رشد کرده (AAFP).
- سی‌تی تکراری: کمبریج می‌گوید ندول با سی‌تی‌های مکرر در فاصله‌های زمانی پایش می‌شود و زمان سی‌تی بعدی را متخصصان بر اساس نتیجه و عوامل خطر تعیین می‌کنند. در منابع مختلف این فاصله از چند ماه تا یک سال و کل پایش یک تا چهار سال نوشته شده؛ این‌ها نمونه‌اند، نه برنامهٔ شما.
- PET در صورت نیاز برای بررسی دقیق‌تر ندول، و نمونه‌برداری اگر ندول رشد کند یا مشکوک باشد (کمبریج و AAFP). کمبریج می‌گوید ندول‌ها اغلب برای نمونه‌برداری خیلی کوچک‌اند و اگر لازم شود با راهنمایی سی‌تی و پس از توضیح به شما انجام می‌شود.
- آزمون‌های عملکرد ریه و آزمایش خون در بعضی موارد.
بیماری بینابینی:
- NHLBI می‌گوید تشخیص بر شرح حال و آزمون‌های ریه استوار است. ALA مراحل متعدد را نام می‌برد: معاینه، تصویربرداری (عکس یا سی‌تی)، آزمایش خون، اکسیژن‌سنجی، آزمون عملکرد ریه و ورزش، و در بعضی انواع برونکوسکوپی یا نمونه‌برداری.
- NHS در IPF اسپیرومتری و عکس قفسهٔ سینه و سپس سی‌تی را می‌آورد و برونکوسکوپی یا نمونه‌برداری را فقط وقتی علت روشن نشود.
- هیچ‌کدام از این‌ها لزوماً برای شما لازم نیست. به‌طور کلی توضیح داده شده‌اند. راهنمای «آزمون‌ها و تصویربرداری ریه» را ببینید.
درمان در کل چگونه است؟
ندول: اگر احتمالاً خوش‌خیم است، معمولاً فقط پایش با سی‌تی. اگر رشد کند یا مشکوک باشد، ارجاع به متخصص ریه یا سرطان و در صورت نیاز نمونه‌برداری (AAFP). نوع درمان بسته به نتیجه است و پزشک تعیین می‌کند. زمان‌بندی پیگیری را پزشک مشخص می‌کند و آن را عوض نکنید.
بیماری بینابینی: NHLBI می‌نویسد درمان به نوع و شدت بستگی دارد، درمان زخم ریه را برنمی‌گرداند ولی درمان زودهنگام می‌تواند آسیب را کند یا متوقف کند. ALA از داروهای ضدالتهاب مثل کورتون در انواع التهابی یا خودایمنی، داروهای ضدفیبروز در IPF، اکسیژن در صورت پایین بودن اکسیژن خون، و در موارد شدید پیوند ریه می‌گوید. توانبخشی ریه، ترک سیگار، ورزش و واکسن‌ها هم بخشی از مراقبت‌اند. اگر کورتون خوراکی می‌خورید، آن را خودسرانه قطع نکنید (NHS).
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- طبق برنامه سی‌تی و ویزیت‌ها را انجام دهید، حتی اگر حالتان خوب است (کمبریج).
- فیلم و گزارش همهٔ تصویربرداری‌های قبلی و گزارش اسپیرومتری را نگه دارید و همراه بیاورید.
- سیگار و قلیان را کنار بگذارید. NHS به ترک کمک می‌کند. قلیان بی‌خطر نیست.
- فهرست محیط‌های کاری، قارچ و کپک خانه و داروهایتان را آماده کنید. پزشک برای علت‌یابی به آن نیاز دارد.
- از واکسن‌های پیشنهادی (مثل آنفلوانزا و پنوموکوک) بپرسید (NHS در IPF).
- نشانه‌های تازه را یادداشت کنید و به پزشک بگویید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
- با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر نمی‌توانید جمله را کامل بگویید، لب یا ناخن کبود شده، ناگهان گیج شده‌اید، خون زیاد سرفه می‌کنید یا تنگی نفس ناگهانی با درد قفسهٔ سینه دارید.
- همان روز دیده شوید اگر چند رگه خون در خلط دارید، یا تنگی نفس رو به بدتر شدن است، یا تب با تنگی نفس دارید.
- بین دو ویزیت، سرفهٔ تازه، تنگی نفس بیشتر یا درد قفسه یا شانه را به پزشک خبر دهید (کمبریج).
- اگر به پزشکتان دسترسی ندارید، به اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان بروید.
فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
ندول ریه یعنی سرطان؟
نه. بیمارستان دانشگاهی کمبریج می‌نویسد حدود ۹۰ درصد ندول‌های ریه سرطانی نیستند، و AAFP هم می‌گوید بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند و شایع‌ترین علت خوش‌خیم آن‌ها گرانولوم عفونی، یعنی جای یک عفونت قدیمی، است. بعضی ندول‌ها ممکن است بدخیم باشند، و همین دلیل پیگیری است. اینکه ندول شما کدام دسته است را پزشک بر اساس اندازه، شکل، سابقهٔ سیگار و سن می‌گوید.
چرا پزشک می‌گوید چند ماه بعد سی‌تی تکرار شود؟
برای دیدن اینکه ندول رشد کرده یا نه. کمبریج می‌نویسد ندولی که در یک تا دو سال رشد نکند معمولاً خوش‌خیم است، و AAFP می‌گوید اگر ندول احتمالاً خوش‌خیم است، سی‌تی‌های تکراری با فاصلهٔ چند ماه (مثلاً سه، شش یا دوازده ماه) گرفته می‌شود. فاصله‌ها را پزشک بر اساس وضعیت شما تعیین می‌کند؛ خودتان زمان را عوض نکنید.
ندول داشتم و ترسیده‌ام. چه کنم تا سی‌تی بعدی؟
طبق برنامهٔ پزشک سی‌تی و ویزیت‌ها را از دست ندهید. اگر سرفه، سرفهٔ خونی، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه یا شانه پیدا شد، بین دو ویزیت هم خبر دهید (کمبریج). اگر سیگار یا قلیان می‌کشید، ترک آن کمک می‌کند. ترس طبیعی است؛ با پزشک بپرسید چه چیزی را منتظرید.
گرافی یا سی‌تی قدیمی‌ام را هم ببرم؟
بله. AAFP می‌نویسد پزشک عکس‌های قبلی را با جدید مقایسه می‌کند تا ببیند ندول از قبل بوده یا رشد کرده. فیلم و گزارش همهٔ تصویربرداری‌های قبلی را همراه بیاورید.
«بینابینی» یا فیبروز ریه یعنی چه؟ همان سرطان است؟
نه. NHLBI می‌نویسد بیماری‌های بینابینی گروهی از اختلال‌هاست که می‌تواند در ریه جای زخم بسازد و بافت را سفت کند. این‌ها سرطان نیستند. ALA آن را گروهی از بیماری‌ها می‌داند که التهاب یا زخم بافت اطراف کیسه‌های هوایی ایجاد می‌کنند. نوع و علت را با بررسی تخصصی پیدا می‌کنند.
برای بیماری بینابینی چه آزمون‌هایی لازم است؟
NHLBI می‌گوید تشخیص بر شرح حال پزشکی و خانوادگی و آزمون‌های ریه استوار است. ALA مراحل را چندگانه می‌خواند: معاینه، تصویربرداری مثل عکس یا سی‌تی، آزمایش خون، آزمون‌های عملکرد ریه و ورزش، و در بعضی نوع‌ها برونکوسکوپی یا نمونه‌برداری از ریه. همه این‌ها لازم نیست. پزشک بر اساس وضعیت شما انتخاب می‌کند.