راهنمای بیمار

۱-۱. در ویزیت اول چه اتفاقی می‌افتد؟

به گفتهٔ NHS، پزشک معمولاً از نشانه‌هایتان می‌پرسد، سینه‌تان را گوش می‌کند و درباره سیگار، سابقهٔ خانوادگی بیماری ریه و گاهی وزن و قدتان سؤال می‌کند. بعد، بسته به شرایط، ممکن است آزمون تنفسی، عکس یا سی‌تی، آزمایش خون یا بررسی دیگری بخواهد. NHS تأکید می‌کند تشخیص آسم گاهی وقت می‌برد، چون نشانه‌ها در طول زمان فرق می‌کند. پس اگر در همان ویزیت اول به جواب قطعی نرسیدید، طبیعی است. پیگیری بخشی از کار است.

اگر جواب سی‌تی یا عکس همراه دارید، پزشک آن را همراه شرح حال شما می‌خواند و تصمیم می‌گیرد چه چیزی کم است.

۱-۲. چه مدارکی همراه ببرید؟

• فیلم و گزارش سی‌تی یا عکس قفسهٔ سینه، قدیمی و جدید. هم گزارش نوشته، هم فیلم یا سی‌دی. بخش «مقایسه» در گزارش سی‌تی با تصویربرداری‌های قبلی سنجیده می‌شود (American Lung Association)، پس نتیجهٔ قدیمی هم به کار می‌آید.
• جواب اسپیرومتری یا هر آزمون تنفسی قبلی. NHS می‌نویسد از این آزمون برای پیگیری بیماری ریه و اثر درمان هم استفاده می‌شود، پس نتیجهٔ قبلی برای مقایسه مفید است.
• خود اسپری‌ها و اسپیسر، نه فقط اسمشان. American Thoracic Society توصیه می‌کند اسپری و اسپیسر را هر بار به ویزیت ببرید و روش زدنتان را نشان بدهید.
• فهرست همهٔ داروها. قرص، اسپری، مسکن، داروی گیاهی و مکمل. NHS می‌گوید داروهایی مثل آسپرین و ایبوپروفن (و بتابلاکرها) در بعضی افراد نشانهٔ آسم را تحریک می‌کنند، پس هر دارویی که می‌خورید به پزشک بگویید.
• حساسیت‌ها. به دارو، غذا و به‌خصوص اگر قبلاً به ماده‌ای که در سی‌تی تزریق می‌شود (ماده حاجب) واکنش داشته‌اید (NHS).
• برگهٔ ترخیص اگر به‌خاطر نفس تنگی یا عفونت ریه بستری شده‌اید.
• برنامهٔ کتبی آسم، اگر دارید. NHS می‌گوید باید آن را به هر نوبت ببرید.

اگر چیزی از این‌ها را ندارید، نگران نشوید. پزشک خودش می‌گوید چه لازم است.

۱-۳. چه چیزهایی را برای پزشک بنویسید؟

پیش از ویزیت چند خط یادداشت کنید:

• علامت اصلی و زمان شروعش. سرفه از کی مانده؟ خشک است یا خلط‌دار؟ NHS سرفهٔ بیشتر از سه هفته را وقت نوبت گرفتن می‌داند.
• چه چیزی آن را بدتر یا بهتر می‌کند. فعالیت، هوای سرد، شب، گرد و غبار، گرده، دود یا عفونت (CDC و NHS این‌ها را از محرک‌های رایج آسم می‌دانند).
• تنگی نفس. با چه کاری شروع می‌شود؟ مثلاً چند طبقه پله یا راه رفتن در سربالایی.
• اگر اسپری تسکین‌دهنده دارید، چند بار به آن نیاز پیدا می‌کنید. NHS پیشنهاد می‌کند دفعات مصرف را یادداشت کنید.
• سابقهٔ سیگار، قلیان و دود. NHS می‌گوید پزشک می‌پرسد سیگار می‌کشید یا کشیده‌اید. این سؤال برای فهمیدن علت است، نه قضاوت. CDC یادآوری می‌کند قلیان هم جایگزین بی‌خطر سیگار نیست، پس اگر قلیان می‌کشید همان را بگویید.
• شغل و محل کار. WHO گرد و غبار، دود و مواد شیمیایی محل کار را از عوامل خطر COPD می‌داند. ALA هم می‌نویسد در بررسی بیماری‌های بینابینی، تماس با مواد در کار و سرگرمی‌ها پرسیده می‌شود. اگر با گرد و غبار، رنگ، مواد شیمیایی، پرنده یا کپک سروکار دارید یادداشت کنید.
• سابقهٔ خانوادگی. بیماری ریه، آسم یا آلرژی در خانواده (NHS).
• سابقهٔ عفونت ریه. چند بار ذات‌الریه یا عفونت سینه داشته‌اید؟
• تب یا کاهش وزن بی‌دلیل. NHS در صفحهٔ سرفه، کاهش وزن بی‌دلیل را از دلایل مراجعه می‌داند.

۱-۴. چه سؤال‌هایی بپرسید؟

ALA برای مرور گزارش سی‌تی این سؤال‌ها را پیشنهاد می‌کند، و بیشترشان برای هر بیماری ریه به کار می‌آید:

• مشکل من چیست و علتش چه می‌تواند باشد؟
• چه آزمون یا تصویربرداری لازم است و چرا؟
• اگر گزارشی آورده‌ام، چه یافته‌ای در آن مهم است؟ تازه است یا قبلاً هم بوده؟
• نیاز به تصویربرداری تکراری یا پیگیری دارم؟ با چه فاصله‌ای؟
• اگر دارو داده شد، برای چیست، چطور و تا کی باید مصرف شود؟
• روش درست زدن اسپری را می‌شود همین‌جا ببینید و اصلاح کنید؟
• چه نشانه‌ای یعنی باید زودتر تماس بگیرم؟

سؤال‌ها را بنویسید و جواب‌ها را یادداشت کنید. اگر چیزی را متوجه نشدید دوباره بپرسید. ALA هم می‌نویسد نتیجه‌ها را همیشه با پزشک مرور کنید تا معنای مخصوص شما را بفهمید.

۱-۵. چند نکته

• دارو را پیش از ویزیت یا آزمون خودسرانه قطع نکنید. NHS دربارهٔ اسپیرومتری می‌نویسد به شما گفته می‌شود آیا باید دارویی یا اسپری‌ای را قطع کنید. پس بپرسید و خودتان تصمیم نگیرید. اسپری کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید و کورتون خوراکی را هم بدون نظر پزشک کم یا قطع نکنید.
• آنتی‌بیوتیک فقط با نظر پزشک. NHS می‌نویسد آنتی‌بیوتیک برای عفونت ویروسی اثری ندارد. اگر باقی‌ماندهٔ آنتی‌بیوتیک قدیمی دارید، خودتان مصرف نکنید.
• اگر ماده حاجب سی‌تی را قبلاً تحمل نکرده‌اید یا بارداری دارید یا احتمالش هست، پیش از هر سی‌تی بگویید (NHS).
• اگر نشانه‌هایتان جزو فهرست اورژانس است، منتظر ویزیت نمانید. راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید.

۲-۱. پیش از هر چیز

آزمون‌های ریه دو دسته‌اند. بعضی عکس می‌گیرند (عکس ساده و سی‌تی)، و بعضی کار ریه را می‌سنجند (اسپیرومتری). عکس نشان می‌دهد ریه چه شکلی است و اسپیرومتری نشان می‌دهد ریه چطور کار می‌کند. یک ریهٔ ظاهراً سالم ممکن است کار ضعیف داشته باشد و برعکس، به همین دلیل پزشک گاهی هر دو را می‌خواهد.

این صفحه کلی است. نوع آزمون، زمانش و آمادگی آن را پزشک و مرکز انجام‌دهنده تعیین می‌کنند. اگر دستورالعملی که به شما داده‌اند با این متن فرق دارد، از دستورالعمل آنها پیروی کنید.

۲-۲. عکس ساده قفسهٔ سینه

چیست؟ ALA و NHLBI آن را آزمونی سریع و بدون درد توصیف می‌کنند که ساختارهای داخل و اطراف قفسهٔ سینه را نشان می‌دهد.

چه چیزی را نشان می‌دهد؟ NHLBI می‌نویسد به تشخیص و پیگیری بیماری‌هایی مثل ذات‌الریه، نارسایی قلب، سرطان ریه و سل کمک می‌کند. ALA فهرست را کامل‌تر می‌کند: مایع در ریه، COPD یا آمفیزم، جای زخم ریه و ساکوئیدوز. پزشک ممکن است برای سرفهٔ طول‌کشیده، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، تب یا تنگی نفس آن را بخواهد. NHS دربارهٔ COPD می‌نویسد عکس ساده همیشه همهٔ مشکلات را نشان نمی‌دهد.

آمادگی: ALA می‌گوید ممکن است از شما بخواهند زیورآلات و اجسام فلزی را درآورید و لباس مخصوص بپوشید. نشسته، ایستاده یا خوابیده انجام می‌شود و باید لحظه‌ای ساکن بمانید و نفس را نگه دارید تا تصویر تار نشود.

خطر: NHLBI می‌نویسد خطرش کم است و پرتو آن کم است. اگر باردارید یا احتمالش هست، پیش از عکس به تکنسین بگویید (ALA و NHLBI).

۲-۳. سی‌تی اسکن قفسهٔ سینه

چیست؟ به نوشتهٔ NHLBI، سی‌تی تصویربرداری بدون درد است که تصاویر برش‌مانند و دقیق از ریه و داخل قفسهٔ سینه می‌گیرد. NHS می‌نویسد برای تشخیص بیماری یا پیگیری اثر درمان به کار می‌رود.

آمادگی (NHS):

• دستورالعمل مرکز ممکن است شامل ناشتا بودن چند ساعت قبل یا مصرف بعضی داروها باشد. آن را از مرکز بپرسید و خودتان تصمیم نگیرید.
• جواهر، لباس زیپ‌دار یا دکمه‌دار و اجسام فلزی را درآورید.
• اگر باردار هستید یا احتمالش هست، شیردهی می‌کنید، آسم، بیماری کلیه یا تیروئید یا دیابت دارید، یا به ماده حاجب حساسیت داشته‌اید، قبل از آزمون بگویید.
• اگر در فضای بسته می‌ترسید، می‌توانید از پزشک دربارهٔ داروی آرام‌بخش بپرسید و بخواهید کسی را همراه ببرید.

ماده حاجب (رنگ) چیست؟ NHLBI می‌نویسد گاهی ماده حاجب، که اغلب بر پایهٔ ید است، از رگ دست تزریق می‌شود. NHS می‌گوید ممکن است گرمی، سرخی صورت، طعم فلزی یا میل به ادرار حس کنید که زود می‌گذرد. گاهی واکنش آلرژیک رخ می‌دهد. به همین دلیل بعد از تزریق تا حدود نیم ساعت در مرکز می‌مانید. اگر احساس بدی داشتید به کارشناس تصویربرداری بگویید.

چقدر طول می‌کشد؟ NHS می‌نویسد معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه، و بیمار سرپایی معمولاً زود می‌تواند برود، مگر ماده حاجب گرفته باشد.

پرتو: NHLBI می‌نویسد پرتوی یک آزمون معمولاً کمتر از مقداری است که در حدود سه سال به‌طور طبیعی از محیط می‌گیرید. همچنین می‌گوید بیش از آنچه راهنماهای بالینی توصیه می‌کنند نباید سی‌تی بگیرید. پزشک فایده و خطر را برای شما می‌سنجد.

جواب: NHS می‌نویسد رادیولوژیست تصاویر را می‌خواند و برای پزشکی که فرستاده گزارش می‌نویسد. جواب معمولاً یک تا دو هفته و گاهی تا چهار هفته طول می‌کشد. اگر گزارش را نفهمیدید، از پزشک بخواهید توضیح دهد. مقاله‌ای هم دربارهٔ واژه‌های رایج گزارش در این سایت هست: «واژه‌های گزارش سی‌تی ریه یعنی چه؟»

۲-۴. سی‌تی آنژیوگرافی ریه

آنژیوگرافی یعنی دیدن رگ‌ها. NHLBI سی‌تی آنژیوگرافی ریه (CTPA) را آزمونی می‌داند که از رگ‌های خونی ریه تصویر می‌گیرد و دنبال لختهٔ خون در ریه می‌گردد، و آن را آزمون اصلی تشخیص لختهٔ خون ریه (آمبولی ریه) می‌نامد. نشانه‌های هشداری که به لختهٔ ریه می‌خورد، مثل تنگی نفس ناگهانی همراه با درد قفسهٔ سینه، اورژانسی است و در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.

اگر این آزمون برایتان نوشته شده، بپرسید چرا لازم است. آمادگی، نیاز به ماده حاجب، آزمایش کلیه و احتیاط‌های بارداری را همان مرکز تصویربرداری توضیح می‌دهد. اصول کلی ماده حاجب در بخش بالا آمده است.

۲-۵. اسپیرومتری (آزمون عملکرد ریه)

چیست؟ NHS آن را آزمونی می‌داند که نشان می‌دهد در یک بازدم چقدر هوا بیرون می‌دهید و با چه سرعتی. برای تشخیص آسم، COPD و فیبروز ریه، پیگیری درمان و گاهی بررسی پیش از جراحی به کار می‌رود.

آمادگی (NHS؛ ممکن است مرکز دستور دیگری بدهد):

• ممکن است بخواهند ۲۴ ساعت قبل سیگار نکشید، دست‌کم ۲ ساعت قبل غذای سنگین نخورید و دست‌کم ۴ ساعت قبل الکل نخورید.
• لباس راحت بپوشید.
• از مرکز بپرسید آیا دارو یا اسپری‌ای را باید قبل از آزمون قطع کنید. بدون پرسیدن، قطع نکنید.
• NHS می‌نویسد با عفونت سینه، بعضی مشکلات قلبی، فشار خون کنترل‌نشده، سکته یا حملهٔ قلبی اخیر، و بعد از بعضی جراحی‌ها، آزمون ایمن نیست. پس هر کدام را دارید قبل از آزمون بگویید.

چطور انجام می‌شود؟ (NHS و NHLBI) می‌نشینید، گیره‌ای روی بینی می‌گذارند، نفس عمیق می‌کشید و تا جایی که می‌توانید سریع و قوی در لولهٔ دستگاه فوت می‌کنید. NHS می‌گوید آزمون را دو بار دیگر هم تکرار می‌کنید. گاهی داروی بازکنندهٔ راه هوایی هم می‌زنید و آزمون را دوباره انجام می‌دهید تا ببینند تغییر می‌کند یا نه (NHLBI). NHS می‌گوید کل نوبت معمولاً از یک ساعت بیشتر نیست.

اثر جانبی: NHS و NHLBI می‌نویسند ممکن است حین آزمون یا کمی بعد سبکی سر یا خستگی حس کنید که زود می‌گذرد.

نتیجه: NHS می‌نویسد متخصص نتیجه را بررسی و برای پزشکتان ارسال می‌کند و معمولاً ظرف چند هفته به دست می‌آید. اگر هیچ خبری نشد، تماس بگیرید. نتیجه معنایش را وقتی دارد که پزشک آن را کنار نشانه‌ها و معاینه ببیند، نه به‌تنهایی.

۲-۶. آزمون‌های دیگری که ممکن است بشنوید

• پیک‌فلومتر. NHLBI آن را دستگاه کوچک دستی می‌داند که نشان می‌دهد با چه سرعتی می‌توانید هوا را بیرون بدهید. NHS می‌گوید در آسم گاهی چند هفته در خانه برای پایش به بیمار داده می‌شود.
• اکسیمتری انگشتی. NHLBI آن را آزمون بدون درد با حسگر روی نوک انگشت می‌داند که اکسیژن خون را تخمین می‌زند.
• آزمون آلرژی و آزمایش خون. NHLBI می‌نویسد اگر سابقهٔ آلرژی دارید برای پیدا کردن ماده‌ای که واکنش می‌دهد درخواست می‌شود.
• FeNO. NHLBI آن را آزمونی می‌داند که نیتریک اکسید در هوای بازدم را می‌سنجد و بالا بودنش ممکن است نشانهٔ التهاب راه هوایی باشد، بدون نیاز به نفس‌گیری شدید.

از هیچ‌کدام از این‌ها نترسید. هدف همه فقط روشن کردن علت است و بیشتر این آزمون‌ها کم‌خطرند.

۳-۱. اسپری برای چیست؟

اسپری دارو را مستقیم به راه هوایی می‌رساند. NHS می‌نویسد اگر روش زدن درست نباشد، خیلی کم از دارو به ریه می‌رسد. American Thoracic Society هم می‌گوید حتی با بهترین روش ممکن است حدود یک‌چهارم دارو به ریه برسد، و بسیاری از مردم کمتر از ۱۵ درصد می‌گیرند. این مقدار بیشتر وقت‌ها برای درمان کافی است، ولی نشان می‌دهد چرا روش زدن اهمیت دارد و چرا اسپیسر کمک می‌کند.

دو نقش اصلی داریم. نام و رنگ دستگاه‌ها فرق می‌کند. اگر مطمئن نیستید کدام کدام است، از پزشک یا داروساز بپرسید.

۳-۲. اسپری کنترل‌کننده و اسپری تسکین‌دهنده

کنترل‌کننده (پیشگیری‌کننده). التهاب راه هوایی را آرام می‌کند. NHS دربارهٔ اسپری بکلومتازون (یک اسپری کورتونی) می‌نویسد «پیشگیری‌کننده» است، فوراً اثر نمی‌کند و باید هر روز مصرف شود، حتی اگر علامتی ندارید. اثر کامل ممکن است چند هفته طول بکشد. این اسپری به‌تنهایی حملهٔ آسم را که شروع شده برطرف نمی‌کند.

تسکین‌دهنده. ماهیچه‌های اطراف راه هوایی را موقتاً شل می‌کند و علامت را کم می‌کند. NHLBI می‌نویسد التهاب زیرین را درمان نمی‌کند. NHS می‌گوید تسکین‌دهندهٔ آبی (مثل سالبوتامول) نباید به‌تنهایی به بیمار آسم داده شود. اگر زیاد به آن نیاز دارید، یعنی کنترل کافی نیست.

اسپری ترکیبی. NHS می‌گوید بعضی بیماران اسپری‌ای دارند که هم روزانه برای پیشگیری و هم موقع علامت به کار می‌رود، و بعضی اسپری تسکین‌دهندهٔ ضدالتهاب دارند که فقط موقع علامت زده می‌شود. اینکه کدام برای شما مناسب است را پزشک تعیین می‌کند.

در COPD هم NHS می‌نویسد معمولاً اولین درمان اسپری‌های بازکنندهٔ کوتاه‌اثر است و اسپری کورتونی معمولاً در قالب اسپری ترکیبی با داروی طولانی‌اثر داده می‌شود.

۳-۲-۱. چه موقع باید با پزشک در میان بگذارید؟

• NHS می‌نویسد اگر اسپری تسکین‌دهنده را بیش از چهار بار در ۲۴ ساعت، یا سه روز یا بیشتر در هفته، یا دست‌کم یک شب در هفته لازم دارید، ممکن است حالتان بدتر شده و به درمان دیگری نیاز داشته باشید. این را غیرفوری و در نوبت پزشک بگویید. اگر نیازتان ناگهان بیشتر شده است، راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید.
• NHS و CDC هر دو می‌گویند اگر به تسکین‌دهنده بیشتر و بیشتر نیاز دارید باید با پزشک صحبت کنید.
• NHS برای اسپری بکلومتازون می‌گوید اگر بعد از یک هفته علامت‌ها بهتر نشد یا بدتر شد، زود به پزشک یا پرستار بگویید.

۳-۲-۲. حمله و اورژانس

اگر اسپری تسکین‌دهنده را طبق برنامهٔ کتبی‌تان زده‌اید و نفس بهتر نشده، یا برنامهٔ کتبی ندارید و اسپری کمکی نکرده، یا اسپری همراهتان نیست، یا نمی‌توانید جمله را کامل بگویید، ۱۱۵. فهرست کامل در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» است. مقدار و فاصلهٔ اسپری در حمله را پزشک در برنامهٔ کتبی شما نوشته و این صفحه آن را عوض نمی‌کند.

۳-۳. اسپری با فشار گاز (MDI): قدم‌به‌قدم

این روش کلی است. همیشه برگهٔ همراه اسپری‌تان را هم بخوانید. این مراحل از NHLBI و ATS است:

1. درپوش را بردارید و اسپری را تکان دهید. اگر دستگاه جدید است یا مدتی استفاده نشده، طبق برگه «پرایم» کنید (چند پاف در هوا بزنید). تعداد پافِ لازم را برگهٔ همان دارو می‌گوید.
2. صاف بنشینید یا بایستید.
3. تا ته بازدم کنید، دور از دهانهٔ دستگاه.
4. دهانه را در دهان بگذارید و لب‌ها را محکم دورش ببندید.
5. همزمان با شروع دم، یک بار روی قوطی فشار دهید و آرام و عمیق نفس بکشید. NHLBI می‌نویسد دم را ۳ تا ۵ ثانیه ادامه دهید.
6. نفس را نگه دارید و تا ۱۰ بشمارید (ATS: ۵ تا ۱۰ ثانیه). بعد آرام بازدم کنید.
7. اگر برنامهٔ شما بیشتر از یک پاف می‌گوید، بین پاف‌ها فاصله بدهید (منابع فرق دارند، ATS ۱۵ تا ۳۰ ثانیه و NHLBI یک دقیقه می‌نویسد، پس همان را بگیرید که پزشک یا برگه گفته).
8. درپوش را ببندید.
9. اگر اسپری کورتونی است، دهان را با آب بشویید و آب را بیرون بریزید.

ATS می‌نویسد بزرگ‌ترین اشتباه این است که نتوانید همزمان با پاف، نفس بکشید. اسپیسر همین مشکل را حل می‌کند.

۳-۴. اسپیسر (محفظهٔ نگه‌دارنده)

اسپیسر لوله‌ای است که پاف را چند ثانیه نگه می‌دارد تا لازم نباشد دقیقاً هم‌زمان پاف و دم داشته باشید. ATS می‌نویسد با استفاده درست، مقدار دارویی که به ریه می‌رسد می‌تواند تا حدود یک‌چهارم برسد و خطر عوارضی مثل گرفتگی صدا و برفک دهان کمتر می‌شود. NHS می‌گوید برای کودکان کوچک بسیار مفید است.

مراحل با اسپیسر (ATS و ALA):

1. اسپری را تکان دهید، اسپری را در سوراخ اسپیسر بگذارید، درپوش هر دو را بردارید.
2. بازدم کنید، دور از دستگاه.
3. دهانهٔ اسپیسر را در دهان بگیرید و لب‌ها را ببندید (یا ماسک را روی بینی و دهان بچسبانید).
4. یک بار فشار دهید و آرام و عمیق نفس بکشید.
5. اگر اسپیسر سوت می‌زند، یعنی نفس را خیلی تند کشیده‌اید. آرام‌تر.
6. نفس را ۵ تا ۱۰ ثانیه نگه دارید و آرام بازدم کنید.
7. اگر پاف بعدی لازم است، تکرار کنید.
8. اگر کورتونی است، دهان را بشویید و آب را بیرون بریزید.

مراقبت از اسپیسر (ATS و NHLBI):

• داخل اسپیسر را با برس یا پارچه پاک نکنید.
• قوطی را زیر آب نبرید.
• هر وقت دریچهٔ لاستیکی سفت یا شکننده شد، اسپیسر را عوض کنید.
• طریقهٔ شستن را از برگهٔ همراه بخوانید، چون بعضی اسپیسرها بار الکتریکی ایستا می‌گیرند و دارو به دیواره می‌چسبد.

۳-۵. اسپری پودری

اسپری‌های پودری با اسپری گازی فرق دارند. NHLBI می‌نویسد همهٔ آن‌ها به یک دم عمیق و سریع نیاز دارند، و هر برند روش بارگذاری خودش را دارد (لغزاندن اهرم، فشار دکمه، چرخاندن یا گذاشتن کپسول). نکته‌های ایمنی:

• تکانش ندهید. دوز می‌تواند بیفتد.
• با اسپیسر نزنید.
• داخلش فوت نکنید. بازدم را دور از دستگاه انجام دهید.
• در حمام نگه ندارید، چون رطوبت آن را گیر می‌اندازد.
• با آب تمیزش نکنید. دهانه را با پارچهٔ خشک پاک کنید.
• پیش از اینکه شمارنده به صفر برسد، دستگاه جدید بگیرید.

بعد از دم، حدود ۱۰ ثانیه نفس را نگه دارید و بازدم کنید. اگر کورتونی است، دهان را بشویید.

۳-۶. شستن دهان بعد از اسپری کورتونی

NHS می‌نویسد بعد از اسپری کورتونی دهان را بشویید یا مسواک بزنید تا از عفونت و درد دهان جلوگیری شود. ATS و NHLBI هم همین را می‌گویند. آب را قورت ندهید و بیرون بریزید.

۳-۷. داروهایتان را قطع نکنید

• اسپری کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید. NHS می‌نویسد باید حتی وقتی بهتر شده‌اید هر روز مصرف شود و بدون صحبت با پزشک یا پرستار قطع نشود، چون ممکن است علامت‌ها برگردد. اگر فکر می‌کنید دیگر لازم نیست، همین را با پزشکتان در میان بگذارید. تصمیم با اوست.
• کورتون خوراکی (قرص) را خودسرانه کم یا قطع نکنید. NHS هشدار می‌دهد قطع ناگهانی می‌تواند خستگی شدید، حالت تهوع، سرگیجه و برگشتن علائم ایجاد کند.
• آنتی‌بیوتیک فقط با نظر پزشک. در COPD هم NHS می‌گوید پزشک وقتی نشانهٔ عفونت سینه باشد آن را تجویز می‌کند.
• اسپری کورتونی اعتیادآور نیست. NHLBI می‌نویسد اسپری‌های کورتونی استنشاقی اعتیادآور نیستند و با استروئیدهای ورزشکاران (آنابولیک) فرق دارند. NHS هم می‌گوید دربارهٔ تسکین‌دهنده شواهدی نیست که حتی با سال‌ها مصرف به بدن آسیب ماندگار بزند.
• اگر نگران عوارض هستید، آن را با پزشک مطرح کنید، نه اینکه دارو را بی‌صدا کنار بگذارید. NHS می‌نویسد با مصرف درست، عارضهٔ ماندگار بعید است و اسپری مقدار کمتری به بقیهٔ بدن می‌رساند. در کودکان و نوجوانانی که دوز بالا می‌گیرند، قد و وزن را باید زیر نظر داشت.

۳-۸. نگهداری و کنترل روش

• دستگاه را همراه داشته باشید (NHS: «همیشه اسپری‌تان همراهتان باشد»).
• تاریخ انقضا و شمارندهٔ دوز را ببینید. ATS می‌گوید قوطی را در آب نیندازید و بر صدای تکان دادنش حساب نکنید، چون هیچ‌کدام راه درست دانستن باقی‌ماندهٔ دارو نیست.
• جعبه‌های خالی یا تاریخ‌گذشته را به داروخانه برگردانید (NHS).
• NHS می‌گوید اگر مطمئن نیستید یا یک سال است کسی روش زدنتان را ندیده، از پزشک، پرستار یا داروساز بخواهید ببینند. NHLBI هم پیشنهاد می‌کند روش را در هر ویزیت پیگیری مرور کنید.
• برنامهٔ کتبی آسم. ALA آن را برگه‌ای مکتوب می‌داند که با پزشکتان می‌نویسید و داروها، علامت‌های هشدار و کارهای لازم را دارد. همیشه آن را همراه ببرید.

۴-۱. محرک چیست؟

آسم یعنی راه هوایی حساس است. CDC می‌نویسد آسم همیشه هست، ولی حمله فقط وقتی پیش می‌آید که چیزی ریه را تحریک کند. به این چیزها «محرک» می‌گویند. محرک‌ها در هر کس فرق دارند و همه را لازم نیست بشناسید. فهرست زیر را فقط راهنمایی برای حدس زدن بدانید.

CDC و NHS محرک‌های رایج را این‌ها می‌دانند: دود (به‌ویژه دود سیگار)، گرد و غبار، کپک، گرده، حیوانات خانگی، سوسک و آفت، آلودگی هوا، هوای سرد و خشک، ورزش، عفونت‌های ویروسی، ریفلاکس معده، بعضی مواد شیمیایی و عطرها، و بعضی غذاها یا داروها در افراد حساس.

اگر فکر می‌کنید علامت‌هایتان از آسم نیست یا مطمئن نیستید، این صفحه جای بررسی پزشک را نمی‌گیرد.

۴-۲. دود سیگار، قلیان و بخاری

• دود سیگار. CDC می‌گوید اگر آسم دارید کسی نباید نزدیک شما سیگار بکشد. NHS هم دود را از محرک‌ها می‌داند.

• قلیان. CDC تأکید می‌کند قلیان جایگزین ایمن سیگار نیست، دودش مواد مضر سیگار را دارد و آب قلیان سم را فیلتر نمی‌کند. دود قلیان برای اطرافیان هم خطر است.

• اگر خودتان سیگار یا قلیان می‌کشید، سرزنش در کار نیست. NHS دربارهٔ COPD ترک را مؤثرترین راه جلوگیری از بدتر شدن بیماری می‌داند و می‌نویسد حتی کسانی که بیماری پیشرفته‌تر دارند از ترک سود می‌برند. می‌توانید دربارهٔ کمک برای ترک با پزشک صحبت کنید.

• بخاری و آبگرمکن. NHS می‌نویسد مونوکسید کربن بی‌رنگ و بی‌بو است و از دستگاه‌های گازی، نفتی، هیزمی و زغالی که بد نصب یا سرویس نشده باشند بیرون می‌آید. برای پیشگیری:

  • بخاری، شومینه، آبگرمکن و اجاق را مرتب و توسط متخصص سرویس کنید.
  • دودکش و هواکش را باز و سالم نگه دارید.
  • دستگاه هشداردهندهٔ مونوکسید کربن (دتکتور) نصب کنید.
  • باربیکیو یا چراغ‌گاز قابل‌حمل را داخل خانه یا چادر روشن نکنید.
  • ماشین را در فضای بسته روشن نگذارید.

  اگر سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف یا گیجی دارید و در اتاقی با وسیلهٔ گازسوز بدتر می‌شود، وسیله را خاموش کنید و از خانه بیرون بروید. جزئیات در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» است.

• آلودگی داخل خانه. WHO می‌نویسد پخت و گرمایش با سوخت‌های زیست‌توده (هیزم، فضلهٔ حیوانات، بقایای محصول) یا زغال دود زیادی می‌سازد و از عوامل COPD است. اگر چنین گرمایشی دارید، هواکش و تهویه مهم است.

۴-۳. گرد و غبار و کنه

CDC برای کنه‌های گرد و غبار این‌ها را پیشنهاد می‌کند:

• روکش مخصوص ضد آلرژن برای تشک و بالش.
• بالش و لحاف پرداری را کنار بگذارید.
• ملافه را هر هفته بشویید و کاملاً خشک کنید.
• جاروبرقی مجهز به فیلتر HEPA را مرتب استفاده کنید.
• رطوبت خانه را پایین نگه دارید، حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد.

NHS برای آلرژی گرده هم می‌گوید گرد و غبار را با پارچهٔ مرطوب پاک کنید و جاروبرقی بزنید.

۴-۴. رطوبت و کپک

CDC می‌گوید استنشاق کپک می‌تواند حمله بیاورد، حتی اگر به آن آلرژی نداشته باشید. توصیه‌ها:

• چیزهای خیس را ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت خشک کنید.
• نشت آب را زود تعمیر کنید.
• اگر سقف یا فرش کپک زده، آن را عوض کنید.
• رطوبت را زیر ۵۰ درصد نگه دارید. کولر یا رطوبت‌گیر کمک می‌کند.
• کپک سطوح سفت را با مواد شوینده و آب پاک کنید و کاملاً خشک کنید.
• هنگام دوش، هواکش حمام را روشن کنید یا پنجره را باز بگذارید.

۴-۵. آفت‌ها، حیوانات خانگی، اسپری‌ها

• سوسک و موش. CDC توصیه می‌کند منبع غذا و آب را بگیرید، ظرف غذا دربسته باشد، زباله را در ظرف دربسته بگذارید و شکاف‌ها را ببندید. از اسپری و دودزای حشره‌کش پرهیز کنید، چون خودش می‌تواند حمله بیاورد.
• حیوان خانگی. اگر به حیوانی حساسیت دارید، CDC می‌گوید ممکن است لازم باشد برایش خانهٔ دیگری پیدا کنید. اگر نمی‌خواهید یا نمی‌توانید: او را از اتاق خواب بیرون نگه دارید، مرتب بشویید، فیلتر HEPA و روکش ضد آلرژن به کار ببرید. CDC یادآوری می‌کند حساسیت به خود مو نیست، پس کوتاه کردن مو کمکی نمی‌کند.
• عطر و مواد شوینده و تمیزکننده‌ها. CDC مواد شیمیایی و بوهای تند را از محرک‌ها می‌شمارد. اگر بویی علامت‌تان را بدتر می‌کند، تهویه کنید و آن را کنار بگذارید.

۴-۶. گرده و فصل

NHS برای تب یونجه (آلرژی گرده) این کارها را توصیه می‌کند:

• در و پنجره را تا حد ممکن ببندید.
• بعد از برگشتن از بیرون دوش بگیرید و لباس عوض کنید تا گرده شسته شود.
• لباس را بیرون خشک نکنید، چون گرده می‌گیرد.
• جاروبرقی و گردگیری با پارچهٔ مرطوب را مرتب انجام دهید.
• گل تازه به خانه نیاورید و تا جای ممکن حیوان خانگی را داخل راه ندهید، چون گرده را با خودش می‌آورد.

زمان فصل گرده در هر منطقه فرق دارد. از پزشک بپرسید در شهر شما چه زمانی بدتر می‌شود. اگر علامت‌های آلرژی با داروهایی که بدون نسخه می‌گیرید بهتر نشد یا بدتر شد، NHS می‌گوید به پزشک مراجعه کنید.

۴-۷. آلودگی هوا و هوای سرد

CDC تنها توصیهٔ خاصش برای آلودگی هوا این است که پیش‌بینی کیفیت هوا را دنبال کنید. اگر در روزهای آلوده علامت‌تان بدتر می‌شود، از پزشک بپرسید در آن روزها چه برنامه‌ای داشته باشید. NHS هوای سرد و آلودگی را از محرک‌ها می‌شمارد.

۴-۸. ورزش و غذا و دارو

• NHS فعالیت بدنی منظم را توصیه می‌کند و می‌گوید اگر ورزش علامت را تحریک می‌کند، با پزشک صحبت کنید تا راه ایمن انجامش را بگوید.
• بعضی داروها محرک‌اند. NHS می‌نویسد آسپرین، ایبوپروفن و بتابلاکرها در بعضی افراد علائم آسم را تحریک می‌کنند. بدون پرسیدن از پزشک یا داروساز داروی دیگری شروع نکنید، و از قطع داروهای دیگر هم بدون نظر پزشک خودداری کنید.
• CDC غذا و دارو را در افراد حساس به آن‌ها محرک می‌داند. اگر غذایی را مظنون می‌دانید، یادداشت کنید و با پزشک مطرح کنید.
• ویروس‌هایی مثل آنفلوانزا علائم آسم را بدتر می‌کنند (NHS). از پزشک بپرسید کدام واکسن‌ها برای شما مناسب است.

۴-۹. برنامهٔ کتبی مراقبت از آسم

ALA آن را برگه‌ای مکتوب و اختصاصی می‌داند که خودتان و پزشک می‌نویسید. در آن معمولاً این‌ها هست:

• محرک‌های شما.
• داروهایتان با نام.
• علامت‌ها یا عدد پیک‌فلومتر که نشان می‌دهد آسم بدتر می‌شود.
• کارهایی که در هر حالت باید بکنید.
• نشانه‌هایی که یعنی کمک فوری.
• شمارهٔ تماس اورژانس، پزشک و بیمارستان.

ALA سه «ناحیه» را نام می‌برد: سبز (بدون علامت، داروی روزانه را ادامه بدهید)، زرد (علامت دارید، طبق برنامه داروی تسکین‌دهنده بزنید) و قرمز (علامت شدید یا حمله، طبق برنامه عمل کنید و اگر بهتر نشدید، فوراً کمک بگیرید). مقدار و نوع دارو را پزشک در برنامه می‌نویسد و این صفحه آن را عوض نمی‌کند.

برنامه را همراه ببرید، به خانواده بدهید و دفعات مصرف داروی تسکین‌دهنده را یادداشت کنید. اگر برنامهٔ کتبی ندارید، در ویزیت بعدی بخواهید بنویسد.

یک یادآوری: داروی کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید. کورتون خوراکی را هم خودسرانه کم یا قطع نکنید. هر تغییری را با پزشک هماهنگ کنید.

۵-۱. بهبودی زمان می‌برد

بعد از یک عفونت ریه معمولاً تب و حال بد زودتر می‌رود، ولی سرفه و خستگی دیرتر. این طبیعی است و لزوماً به این معنا نیست که درمان جواب نداده است.

• NHS دربارهٔ ذات‌الریه می‌نویسد بیشتر مردم در ۲ تا ۴ هفته بهتر می‌شوند، و دربارهٔ عفونت سینه می‌گوید بیشتر نشانه‌ها در حدود ۷ تا ۱۰ روز کم می‌شود ولی سرفه و خلط می‌تواند تا ۳ هفته بماند. برای برونشیت هم NHS حدود ۳ هفته را عادی می‌داند.
• American Lung Association (ALA) می‌نویسد بعضی‌ها ظرف یک هفته به کار عادی برمی‌گردند و بعضی یک ماه یا بیشتر زمان لازم دارند، و ممکن است هفته‌ها و حتی ماه‌ها طول بکشد تا حالتان مثل قبل شود. سرفه، خستگی و تنگی نفس ممکن است تا زمان بهبودی بمانند. ALA این را به التهاب و مایع و بقایای سلولی در راه هوایی نسبت می‌دهد که پاک شدنشان وقت می‌خواهد.

اگر به این بازه‌ها رسیده‌اید و سرفه هنوز هست، یا نگران هستید، به بخش «کی دوباره پزشک را ببینید» پایین‌تر بروید.

۵-۲. چه چیزی کمک می‌کند؟

• استراحت. ALA و NHS هر دو توصیه می‌کنند تا وقتی حالتان بهتر شود در خانه استراحت کنید و فعالیت را کم‌کم زیاد کنید. ALA می‌نویسد از بیش‌ازحد کار کردن پرهیز کنید و بپرسید کی می‌توانید به روال عادی برگردید.
• مایعات. NHS و ALA نوشیدن مایعات را توصیه می‌کنند. ALA می‌گوید نوشیدنی گرم یا دوش بخار ممکن است تنفس را راحت‌تر کند.
• داروی سرفه. NHS در ذات‌الریه توصیه نمی‌کند داروی ضد سرفه بخورید، چون سرفه به بدن کمک می‌کند عفونت را دفع کند. ALA هم می‌گوید بدون مشورت با پزشک داروی سرفه نخورید. NHS در صفحهٔ سرفه می‌نویسد شربت و داروهای سرفه سرفه را قطع نمی‌کنند و فقط ممکن است کمی کمکتان کنند. عسل با لیمو هم شواهد محدودی دارد و برای کودک زیر یک سال مناسب نیست.
• دود. ALA توصیه می‌کند در دوران بهبودی از دود (سیگار، دود دست‌دوم، دود هیزم) دور بمانید تا ریه فرصت ترمیم داشته باشد، و می‌نویسد این زمان خوبی برای فکر کردن به ترک است. NHS هم می‌گوید ترک سیگار خطر ذات‌الریه را کم می‌کند. این توصیه سرزنش نیست؛ هر قدمی کمک می‌کند و پزشک می‌تواند راه ترک را همراهی کند.

۵-۳. آنتی‌بیوتیک: فقط با نظر پزشک

• NHS می‌گوید آنتی‌بیوتیک فقط برای عفونت باکتریایی است و روی ویروس (مثل آنفلوانزا یا برونشیت ویروسی) اثر ندارد. پس بدون نظر پزشک، آنتی‌بیوتیک شروع نکنید یا از داروی مانده استفاده نکنید.
• اگر پزشک آنتی‌بیوتیک داد، دوره را کامل کنید، حتی اگر زود بهتر شدید. NHS و ALA هر دو همین را می‌نویسند. ALA می‌گوید قطع زودهنگام ممکن است عفونت را برگرداند و میکروب را در برابر داروهای بعدی مقاوم‌تر کند.
• NHS می‌گوید اگر بعد از ۲ تا ۳ روز مصرف آنتی‌بیوتیک بهتر نشده‌اید، با پزشک تماس بگیرید.

۵-۴. کی دوباره پزشک را ببینید؟

همان روز (NHS دربارهٔ ذات‌الریه و سرفه): تب برگشته، درد قفسهٔ سینه موقع نفس کشیدن یا سرفه، تنگی نفس، خلط زرد یا سبز، سرفهٔ خیلی بد یا زود بدترشونده، چند رگه خون در خلط اگر ذات‌الریه ندارید. ALA می‌گوید اگر نفستان به‌جای بهتر شدن بدتر می‌شود، فوراً تماس بگیرید. اگر برونشکتازی دارید و نشانهٔ عفونت مثل تب پیدا کردید، NHS می‌گوید زود با پزشک تماس بگیرید.

فوری ۱۱۵: نمی‌توانید جمله را کامل بگویید، لب یا پوست کبود یا خاکستری شده، خلط خونی زیاد (یا هر مقدار خون اگر ذات‌الریه دارید، NHS)، گیجی ناگهانی. فهرست کامل در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» است.

در همین هفته: سرفهٔ بیشتر از سه هفته یا کاهش وزن بی‌دلیل (NHS). همچنین NHS می‌نویسد اگر باردار هستید، بالای ۶۵ سال دارید، ضعف ایمنی دارید یا بیماری مزمن قلب، ریه یا کلیه دارید، در عفونت سینه زودتر با پزشک مشورت کنید.

برای اینکه بعد از ذات‌الریه عکس یا آزمایش پیگیری لازم است یا نه، پزشک تصمیم می‌گیرد. NHS و ALA در متن‌های خود زمان مشخصی برای ویزیت پیگیری نداده‌اند.

۵-۵. دلیل‌های دیگر که سرفه می‌ماند

اگر سرفه بعد از چند هفته هنوز هست، علت می‌تواند خود عفونت نباشد. NHS برای سرفه این علل را نام می‌برد: سیگار، ریفلاکس معده، آلرژی مثل تب یونجه، عفونت‌هایی مثل برونشیت و ریزش ترشح از پشت بینی. NHS می‌گوید سرفه به‌ندرت نشانهٔ چیز جدی مثل سرطان ریه است، ولی سرفهٔ بیشتر از ۳ هفته را باید به پزشک نشان داد. NHS و CDC هم می‌نویسند عفونت‌های ویروسی می‌توانند علائم آسم را بدتر کنند. پس اگر بعد از سرماخوردگی خس‌خس یا سرفهٔ شبانه دارید، آن را به پزشک بگویید. بیشتر در مقالهٔ «سرفه بعد از سرماخوردگی یا عفونت تا کی طبیعی است؟» آمده است.

۵-۶. اگر عفونت‌ها تکرار می‌شوند

چند بار ذات‌الریه یا عفونت سینه در یک سال، دلیل نیاز به بررسی است، نه چیزی که باید تحمل کنید. NHS دربارهٔ برونشکتازی می‌نویسد خلط زیاد می‌تواند به عفونت‌های مکرر سینه بینجامد و تشخیص با آزمایش‌هایی مثل عکس، آزمون تنفسی، نمونهٔ خلط و سپس سی‌تی انجام می‌شود. اینکه دلیل شما چیست را پزشک تعیین می‌کند. مدارکتان را (فیلم‌ها، گزارش‌ها، فهرست آنتی‌بیوتیک‌هایی که مصرف کرده‌اید) به ویزیت ببرید.

۵-۷. واکسن‌هایی که باید از پزشک پرسید

• آنفلوانزا. NHS می‌نویسد واکسن سالانه برای کسانی که بیماری مزمن تنفسی دارند توصیه می‌شود، چون آنفلوانزا می‌تواند جدی باشد، و باید هر سال تکرار شود.
• پنوموکوک. NHS آن را برای افراد در معرض خطر بیشتر، از جمله بیماری مزمن تنفسی، توصیه می‌کند و می‌نویسد از عفونت‌های باکتریایی جدی مثل ذات‌الریه و مننژیت محافظت می‌کند. ALA آن را برای همهٔ بزرگسالان ۵۰ سال به بالا و برای ۱۹ تا ۴۹ ساله‌های مبتلا به بیماری مزمن مثل آسم، COPD، دیابت و بیماری قلب توصیه می‌کند.
• این توصیه‌ها مال کشورهای دیگر است و برنامهٔ واکسن در هر جا فرق دارد. اینکه کدام واکسن، در چه سنی و با چه فاصله‌ای برای شما مناسب است را از پزشک بپرسید.

۵-۸. اگر پزشک گفت سل است

سل با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. NHS می‌نویسد معمولاً دست‌کم ۶ ماه دارو لازم است و باید درمان را حتی با بهتر شدن حال کامل کنید، چون اگر زود قطع شود ممکن است سل برگردد. NHS تأکید می‌کند هر کسی ممکن است سل بگیرد. بنابراین لازم نیست از ترس قضاوت دیگران نشانه‌ها را پنهان کنید یا درمان را رها کنید. هر چیزی که دربارهٔ دارو و نحوهٔ پیگیری می‌خواهید بدانید از پزشک یا مرکز درمان سل بپرسید.

۶-۰. پیش از هر چیز

بیشتر وقت‌ها بدتر شدن سرفه یا نفس را می‌شود با پزشک و در یک نوبت معمولی بررسی کرد. ولی چند حالت هست که نباید منتظر ماند. این فهرست همهٔ موارد را در بر نمی‌گیرد و جای دیدن پزشک را نمی‌گیرد. اگر نگران هستید یا مطمئن نیستید، زنگ بزنید. بهتر است تماس بی‌مورد باشد تا دیر.

در ایران شمارهٔ اورژانس ۱۱۵ است. اگر حالتان بد است، خودتان رانندگی نکنید. داروها و اسپری‌هایی را که مصرف می‌کنید با خودتان ببرید.

سه دسته داریم. دستهٔ اول یعنی همین حالا ۱۱۵، دستهٔ دوم یعنی همان روز، و دستهٔ سوم یعنی در همین هفته با پزشک.

۶-۱. همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید

اگر یکی از این‌ها را دارید یا در کنار شما کسی دارد، تماس بگیرید. منتظر جواب پزشک خودتان یا رسیدن نوبت نمانید.

۶-۱-۱. نمی‌توانید یک جمله را کامل بگویید

NHS می‌نویسد اگر نفس کشیدن خیلی سخت شده است، نفس‌نفس می‌زنید یا نمی‌توانید حرفی بزنید، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. اگر برای گفتن چند کلمه هم باید نفس بگیرید، منتظر نمانید.

۶-۱-۲. لب‌ها یا ناخن‌ها کبود، خاکستری یا خیلی رنگ‌پریده شده است

NHS رنگ کبود، خاکستری یا بسیار پریدهٔ لب و پوست را نشانهٔ اورژانسی می‌داند و می‌نویسد روی پوست قهوه‌ای یا سیاه این تغییر را شاید بهتر بتوان در کف دست‌ها دید. زیر ناخن و داخل لب را هم نگاه کنید.

۶-۱-۳. اسپری تسکین‌دهنده اثر نمی‌کند

اگر اسپری تسکین‌دهنده‌تان را طبق برنامهٔ کتبی‌ای که پزشک داده زده‌اید و نفستان بهتر نشده یا بدتر می‌شود، یا برنامهٔ کتبی ندارید و اسپری کمکی نکرده است، یا اسپری همراهتان نیست، تماس بگیرید. NHS در حملهٔ آسم همین را می‌گوید. تا رسیدن کمک:

• صاف بنشینید و سعی کنید آرام بمانید.
• اگر اسپیسر دارید، با آن اسپری را بزنید و برنامهٔ کتبی‌تان را دنبال کنید.
• اگر ده دقیقه گذشته و کمک نرسیده و بهتر نشده‌اید، NHS می‌گوید دوباره اسپری را بزنید. مقدارش همان است که در برنامهٔ کتبی‌تان آمده.

۶-۱-۴. تنگی نفس ناگهانی با درد قفسهٔ سینه، یا همراه با ورم و درد یک پا

NHS می‌نویسد تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه یا بالای پشت، ضربان خیلی تند یا از حال رفتن می‌تواند نشانهٔ لختهٔ خون در ریه باشد و نیاز به درمان فوری دارد. اگر یک پایتان (معمولاً ساق) متورم و دردناک است، گرم یا قرمز، و نفستان تنگ شده یا قفسه‌سینه‌تان درد می‌کند، ممکن است لخته از پا به ریه رفته باشد. این حالت را نباید در خانه نگه داشت. اگر نفستان تنگ است و قفسهٔ سینه‌تان سفت یا سنگین شده، یا دردی دارید که به بازو، پشت، گردن یا فک می‌زند، باز هم تماس بگیرید (NHS).

۶-۱-۵. سرفهٔ خونی زیاد

NHS در برونشکتازی می‌گوید اگر بیش از چند لکه یا رگهٔ خون سرفه می‌کنید، باید با اورژانس تماس گرفت. اگر خون زیاد است، یا با تنگی نفس و درد سینه آمده است، ۱۱۵. NHS سرفهٔ خونی را از نشانه‌های اورژانسی ذات‌الریه هم می‌داند، پس اگر ذات‌الریه دارید، حتی برای خون کم با ۱۱۵ تماس بگیرید. (در غیر این صورت چند رگهٔ کم خون در خلط در دستهٔ دوم است.)

۶-۱-۶. گیجی ناگهانی یا خواب‌آلودگی شدید

اگر خودتان ناگهان گیج شده‌اید یا کسی که با اوست به‌سختی بیدار می‌شود و درست جواب نمی‌دهد، ۱۱۵. NHS در ذات‌الریه، تنگی نفس و مسمومیت با مونوکسید کربن گیجی ناگهانی را از نشانه‌های اورژانسی می‌داند. NHS یادآوری می‌کند که گیجی در سالمندان مبتلا به ذات‌الریه شایع است.

۶-۱-۷. گمان مسمومیت با مونوکسید کربن (گاز بخاری، آبگرمکن یا شومینه)

NHS می‌نویسد مونوکسید کربن رنگ و بو ندارد. سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف، گیجی، درد قفسهٔ سینه و تنگی نفس از نشانه‌هاست و ممکن است در اتاقی که وسیلهٔ گازسوز دارد بدتر شود. بخاری، شومینه، آبگرمکن و بخاری گازی که خوب نصب یا سرویس نشده باشد منبع آن است.

• اگر می‌توانید، وسیلهٔ مشکوک را خاموش کنید و همین حالا از اتاق یا خانه بیرون بروید. تا مشاوره نگرفته‌اید برنگردید.
• اگر تنگی نفس، گیجی، از حال رفتن، ضعف یا درد سینه دارید، یا کسی در خانه این حالت را دارد، ۱۱۵.
• اگر نشانه‌ها سبک‌اند ولی گمان مسمومیت دارید، همان روز باید پزشک ببیند.

۶-۱-۸. تب و تنگی نفسِ شدید

تب همراه با نفس تنگی که در حال استراحت هم هست، یا لب کبود، گیجی یا ناتوانی در حرف زدن، یعنی ذات‌الریهٔ شدید ممکن است. ۱۱۵. (تب با تنگی نفسِ سبک‌تر در دستهٔ بعد است.)

۶-۲. همان روز دیده شوید

این موارد معمولاً لحظه‌ای نیستند ولی تا فردا نباید بمانند. همان روز به پزشک، درمانگاه یا اورژانس بیمارستان بروید. اگر در راه یا هر لحظه یکی از موارد بالا پیدا شد، ۱۱۵.

• تب و تنگی نفس، حتی سبک. NHS در ذات‌الریه می‌نویسد سرفهٔ چند هفته‌ای، خلط زرد یا سبز، دردی که با نفس و سرفه می‌آید و احساس تنگی نفس را باید زود دید.
• چند رگهٔ خون در خلط. NHS آن را در گروه فوری، ولی نه ۱۱۵، می‌گذارد. همین‌طور در سل، که سرفهٔ خونی یکی از نشانه‌های اصلی است.
• سرفه‌ای که شدید است یا زود بدتر می‌شود، سرفهٔ مداوم که قطع نمی‌شود، یا درد قفسهٔ سینه (NHS، سرفه).
• نفس‌تنگی بیشتر از معمول در کسی که آسم، COPD یا برونشکتازی دارد، یا نشانهٔ عفونت سینه مثل تب (NHS).
• درد و ورم یک پا بدون تنگی نفس. NHS برای این حالت توصیه می‌کند همان روز دیده شوید، چون لختهٔ خون باید زود بررسی شود. اگر تنگی نفس یا درد سینه هم پیدا شد، ۱۱۵.
• نیاز ناگهانی به اسپری تسکین‌دهنده بیشتر از معمول، یا بیدار شدن تازهٔ شبانه با سرفه و خس‌خس. NHS می‌گوید وقتی بیشتر به اسپری نیاز دارید یا علامت‌ها شما را شب بیدار می‌کنند، باید پزشک را ببینید. اگر این تغییر ناگهانی است، آن را به روز دیگر نگذارید.

۶-۳. در همین هفته با پزشک تماس بگیرید

• سرفه‌ای که بیش از سه هفته مانده است. NHS می‌نویسد سرفه معمولاً در سه تا چهار هفته خودبه‌خود خوب می‌شود. اگر نشده، علتش هر چه باشد (آلرژی، ریفلاکس، سیگار یا چیز دیگر)، باید بررسی شود.
• کاهش وزن بی‌دلیل، تب و عرق شبانه، یا خستگی که توضیح ندارد.
• تنگی نفس موقع فعالیت که کم‌کم بیشتر شده یا موقع دراز کشیدن بدتر می‌شود.
• خس‌خس یا سرفهٔ شبانهٔ تکرارشونده، یا نشانه‌هایی که شما را از کارهای معمولتان باز می‌دارد.
• ورم مچ پا همراه با تنگی نفس (NHS).
• بعد از هر حملهٔ آسم، حتی اگر بهتر شده‌اید. NHS می‌گوید ظرف دو روز نزد پزشک بروید تا درمان و خطر حملهٔ بعدی بررسی شود.

۶-۴. اگر به پزشک خودتان دسترسی ندارید

این حالت بیشتر شب‌ها، تعطیلی‌ها یا وقتی شماره جواب نمی‌دهد پیش می‌آید.

• برای نشانه‌های دستهٔ اول، منتظر جواب پزشک نمانید. ۱۱۵ را بگیرید.
• برای نشانه‌های دستهٔ دوم، همان روز به اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان بروید. لازم نیست پزشک خودتان آنجا باشد.
• اگر نمی‌دانید نشانه‌تان به کدام دسته می‌خورد، سمت محتاط‌تر را انتخاب کنید و به اورژانس بروید.
• هنگام رفتن همراه داشته باشید: همهٔ اسپری‌ها و داروها، گزارش‌ها و فیلم‌های تصویربرداری، برنامهٔ کتبی آسم، و فهرست داروها و حساسیت‌ها.
• اگر پزشک بعداً جواب داد، نتیجه را به او بگویید.

۶-۵. چند نکته که در بحران یادتان باشد

• داروی کنترل‌کننده را خودسرانه قطع نکنید و اگر کورتون خوراکی مصرف می‌کنید، آن را بدون نظر پزشک کم یا قطع نکنید. NHS هشدار می‌دهد قطع ناگهانی کورتون خوراکی عوارض دارد.
• آنتی‌بیوتیک را فقط با نظر پزشک شروع کنید یا قطع کنید. NHS می‌گوید آنتی‌بیوتیک برای عفونت ویروسی اثری ندارد و اگر پزشک آن را تجویز کرد، باید دوره را کامل کرد.
• اگر سل دارید یا گمان آن هست، لازم نیست از ترس انگ، علائم را پنهان کنید. NHS می‌نویسد هر کسی ممکن است سل بگیرد و با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود، به شرط آنکه دوره کامل شود.