سرفهٔ طول‌کشیده و تنگی نفس بی‌علت
سرفه‌ای که هفته‌هاست مانده یا تنگی نفسی که علتش را نمی‌دانید یک تشخیص نیست، یک نشانه است و علت‌های زیادی دارد. این صفحه می‌گوید چه علت‌هایی رایج‌اند، چه کسی باید دیده شود، پزشک چطور دنبال علت می‌گردد و چه نشانه‌هایی فوری‌اند.
سرفه و تنگی نفس: نشانه‌اند، نه تشخیص
سرفه راهی است که بدن راه هوایی را پاک می‌کند. تنگی نفس یعنی نفس کشیدن سخت‌تر از معمول شده است. هیچ‌کدام به‌تنهایی اسم بیماری نیستند. برای پزشک ریه کار اصلی این است که علت را پیدا کند.
NHS می‌نویسد بیشتر سرفه‌ها بعد از سرماخوردگی یا آنفلوانزا پیش می‌آیند و در سه تا چهار هفته خود به خود خوب می‌شوند. سرفه‌ای که بیش از سه هفته می‌ماند را پایدار می‌نامند و باید بررسی شود.
علت‌های رایج
NHS این علت‌ها را برای سرفه نام می‌برد: سرماخوردگی و آنفلوانزا، سیگار، ریفلاکس معده، آلرژی (مثل تب یونجه)، عفونت‌هایی مثل برونشیت یا کووید، و ترشحی که از پشت بینی به گلو می‌ریزد.
برای تنگی نفس: آسم، عفونت سینه، اضافه‌وزن، سیگار و اضطراب رایج‌اند؛ COPD، فیبروز ریه (جای زخم در ریه)، نارسایی قلب و سرطان ریه کمتر شایع ولی جدی‌ترند. به همین دلیل نباید خودتان تشخیص بدهید.
سرفهٔ همراه با کاهش وزن بی‌دلیل، تب و عرق شبانه یا خلط خونی را باید جدی گرفت. NHS در سل «سرفهٔ بیش از سه هفته» را نشانهٔ اصلی می‌داند. سل با آنتی‌بیوتیک درمان‌شدنی است و هر کسی ممکن است بگیرد.
چه کسی باید دیده شود؟
نوبت بگیرید اگر:
- سرفه‌تان بیش از سه هفته مانده است.
- با فعالیت، یا موقع دراز کشیدن، نفستان تنگ می‌شود یا کم‌کم بدتر شده است.
- سرفه با خس‌خس، کاهش وزن بی‌دلیل، تب یا عرق شبانه، یا ورم مچ پا همراه است.
- بیماری قلب، ریه یا ضعف ایمنی دارید (مثل دیابت) و سرفه مانده است (NHS).
- سیگار یا قلیان می‌کشید و سرفه و خلط صبح تغییر کرده است.
اگر سرفهٔ خونی، تنگی نفس شدید یا درد سینه هست، به بخش «چه زمانی فوری کمک بگیرید» بروید.
چگونه بررسی می‌شود؟
پزشک ریه معمولاً از پرسش و معاینه شروع می‌کند: سرفه از کی شروع شده، خشک است یا خلط‌دار، شب یا روز بدتر است، چه چیزی بدترش می‌کند، سیگار و قلیان، شغل و تماس با گرد و غبار، دارو، ریفلاکس و آلرژی. بعد بسته به نشانه‌ها ممکن است یکی از این‌ها خواسته شود (به‌طور کلی، نه لزوماً همه):
- عکس قفسهٔ سینه یا سی‌تی. NHS می‌نویسد سی‌تی تصویر دقیق‌تری می‌دهد و معمولاً ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. بعضی سی‌تی‌ها با ماده حاجب (رنگ) انجام می‌شوند. اگر حساسیت دارویی یا مشکل کلیه دارید به مرکز تصویربرداری بگویید.
- اسپیرومتری. آزمون ساده‌ای برای اندازه‌گیری هوایی که بیرون می‌دهید. NHS می‌نویسد مرکز انجام‌دهنده توضیح می‌دهد پیش از آزمون سیگار، غذای سنگین یا الکل را چند ساعت کنار بگذارید و اینکه اسپری‌هایتان را قطع کنید یا نه.
- نمونهٔ خلط برای عفونت.
- آزمایش خون، آزمون آلرژی یا بررسی‌های بیشتر مثل برونکوسکوپی، فقط در صورت لزوم. این‌ها را در این صفحه به‌طور کلی توضیح می‌دهیم و اینکه کجا و چه وقت انجام می‌شود را پزشک می‌گوید.
درمان در کل چگونه است؟
درمان بسته به علت فرق می‌کند. چند مثال کلی:
- آسم: اسپری‌های کنترل‌کننده و تسکین‌دهنده. صفحهٔ «آسم و آلرژی تنفسی» را ببینید.
- COPD: ترک سیگار، اسپری‌های گشادکنندهٔ برونش و توانبخشی. صفحهٔ «COPD» را ببینید.
- آلرژی و ترشح پشت بینی: پرهیز از محرک، و داروهایی مثل آنتی‌هیستامین و اسپری بینی که پزشک یا داروساز انتخاب می‌کند (NHS).
- ریفلاکس: پزشک آن را بررسی و درمان می‌کند.
- عفونت: آنتی‌بیوتیک فقط به توصیهٔ پزشک. NHS یادآوری می‌کند عفونت ویروسی با آنتی‌بیوتیک خوب نمی‌شود.
- علت‌های دیگر: سل با آنتی‌بیوتیک، فیبروز ریه با درمان‌های خاص زیر نظر متخصص (NHS).
اگر برای خودتان دارو می‌خورید، مثلاً کورتون یا اسپری، آن را به‌خاطر بهتر شدن سرفه قطع نکنید، مگر پزشک گفته باشد.
چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟
- سیگار و قلیان را کنار بگذارید. قلیان جایگزین ایمن سیگار نیست (CDC). سیگار هم خودش سرفه را بدتر می‌کند (NHS).
- مایعات زیاد بخورید و استراحت کنید. NHS می‌نویسد لیموی گرم و عسل ممکن است گلو را آرام کند، گرچه شواهد محدود است.
- محرک‌هایی مثل دود و گرد و غبار را کم کنید.
- یادداشت کنید سرفه کی بدتر می‌شود و چه چیزی آن را تحریک می‌کند. این یادداشت به پزشک کمک می‌کند.
- پیش از مراجعه، فیلم و گزارش‌های قبلی را جمع کنید.
- داروی سرفه یا آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده را خودسرانه مصرف نکنید.
چه زمانی فوری کمک بگیرید؟
- با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر نمی‌توانید جمله را کامل بگویید، لب یا ناخن کبود شده، ناگهان گیج شده‌اید، خون زیاد سرفه می‌کنید، یا تنگی نفس ناگهانی با درد قفسهٔ سینه یا ورم یک پا دارید.
- همان روز دیده شوید اگر سرفهٔ شدید و رو به بدتر شدن دارید، تب با تنگی نفس دارید، یا چند رگه خون در خلط دیده‌اید. NHS این موارد را فوری می‌داند.
- اگر به پزشکتان دسترسی ندارید، به اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان بروید.
فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
سرفه‌ام سه هفته است نرفته. نگران باشم؟
NHS می‌نویسد بیشتر سرفه‌ها در سه تا چهار هفته خودبه‌خود خوب می‌شوند و سرفه‌ای که بیش از سه هفته بماند باید دیده شود. نگرانی بی‌جا نیست، ولی در بیشتر موارد علتش شایع است و درمان‌پذیر. NHS همچنین یادآوری می‌کند سرفه به‌ندرت نشانهٔ بیماری جدی مثل سرطان ریه است. بااین‌حال بدون معاینه نمی‌شود مطمئن بود.
آنتی‌بیوتیک بخورم که سرفه‌ام برود؟
نه، مگر پزشک تشخیص دهد لازم است. NHS می‌نویسد آنتی‌بیوتیک معمولاً برای سرفه تجویز نمی‌شود و فقط برای عفونت باکتریایی یا خطر عوارض لازم است. در عفونت ویروسی اثری ندارد. اگر پزشک آنتی‌بیوتیک داد، دوره را کامل کنید.
شربت یا قرص سرفه جواب می‌دهد؟
NHS می‌نویسد شربت‌ها و داروهای فروشگاهی سرفه را متوقف نمی‌کنند، شاید کمی سرفه را کم کنند. برای عسل و لیموی گرم هم شواهد محدود است، ولی آرام‌کنندهٔ گلو می‌تواند باشد. نباید به کودک زیر یک سال عسل داد. اگر سرفه طولانی است، به‌جای دارو علتش را پیدا کنید.
سرفه‌ام فقط شب‌ها یا بعد از غذا بدتر می‌شود. علتش چیست؟
NHS ریفلاکس معده، آلرژی، آسم و ترشح پشت بینی را از علت‌های سرفه می‌شمارد. سرفهٔ شبانه با خس‌خس بیشتر یاد آسم می‌اندازد. تشخیص نیاز به بررسی دارد، پس از حدس زدن دارو نخورید.
تنگی نفسم فقط با پله‌هاست. بیماری ریه دارم؟
لزوماً نه. NHS علت‌های رایج تنگی نفس را آسم، عفونت سینه، اضافه‌وزن، سیگار و اضطراب می‌گوید و علت‌های جدی‌تر را COPD، فیبروز ریه، نارسایی قلب و سرطان ریه. درمان به علت بستگی دارد، پس خودتان تشخیص ندهید. اگر تنگی نفس با فعالیت یا دراز کشیدن بدتر می‌شود یا مچ پایتان ورم دارد، پزشک را ببینید.
چه مدارکی همراهم ببرم؟
فیلم و گزارش عکس‌ها و سی‌تی‌های قبلی، اسپیرومتری قبلی، آزمایش‌ها، فهرست دارو و حساسیت‌ها، خود اسپری‌ها، و یادداشتی از زمان شروع سرفه، ساعت‌هایی که بدتر است و سابقهٔ سیگار، قلیان و شغل. راهنمای «ویزیت اول» را ببینید.