آسم و آلرژی تنفسی

آسم بیماری مزمن راه‌های هوایی است که با خس‌خس، سرفه (به‌ویژه شبانه)، تنگی نفس و سنگینی قفسهٔ سینه خودش را نشان می‌دهد. این صفحه می‌گوید چه کسی باید دیده شود، بررسی چطور پیش می‌رود، درمان در کل چه شکلی دارد، خودتان چه کار می‌توانید بکنید و کی باید فوری کمک گرفت.

آسم چیست؟

آسم بیماری مزمن راه‌های هوایی است. در آن راه‌های هوایی ملتهب و متورم می‌شوند و باریک می‌شوند و عبور هوا سخت می‌شود. NHS می‌نویسد نشانه‌ها می‌آیند و می‌روند و می‌توانند خفیف یا شدید باشند. علت دقیق آن کاملاً معلوم نیست.

آسم در هر سنی دیده می‌شود. بیشتر از کودکی شروع می‌شود، ولی در بزرگسالی هم ممکن است پیدا شود. به گفتهٔ WHO این بیماری شایع‌ترین بیماری مزمن کودکان است و در سال ۲۰۲۳ در حدود ۳۶۳ میلیون نفر در جهان به آن مبتلا بوده‌اند.

آلرژی تنفسی (مثل تب یونجه یا حساسیت به گرد و غبار) وقتی است که بدن به چیزی که ذاتاً بی‌ضرر است واکنش نشان می‌دهد. گاهی این حساسیت راه هوایی را هم درگیر می‌کند و آسم را تحریک می‌کند.

نشانه‌ها

خس‌خس، یعنی صدای سوت‌مانند هنگام بازدم.
سرفه، به‌ویژه شب یا صبح زود.
تنگی نفس.
احساس سنگینی یا فشار در قفسهٔ سینه.

WHO و NHS هر دو می‌نویسند علائم اغلب شب‌ها یا هنگام ورزش بدتر می‌شود. محرک‌های رایج: ورزش، هوای سرد، آلودگی هوا، دود سیگار، گرده، گرد و غبار، کپک، حیوانات خانگی، عفونت‌های ویروسی و گاهی بعضی داروها. NHS می‌نویسد داروهایی مثل آسپرین و ایبوپروفن در بعضی افراد می‌توانند علائم آسم را تحریک کنند، پس هر مسکنی را که مصرف می‌کنید به پزشک بگویید.

چه کسی باید دیده شود؟

نوبت بگیرید اگر:

خس‌خس، سرفه یا تنگی نفس دارید که برمی‌گردد، به‌ویژه شب‌ها یا با ورزش یا هوای سرد.
با وجود اسپری، علائم شما را از فعالیت یا خواب باز می‌دارد.
بیشتر از قبل به اسپری تسکین‌دهنده نیاز پیدا کرده‌اید، یا نمی‌دانید آن را درست می‌زنید یا نه.
یک حملهٔ آسم داشته‌اید. NHS می‌نویسد بعد از حمله، حتی اگر بهتر شده‌اید، تا دو روز بعد پزشک باید شما را ببیند تا از حملهٔ بعدی پیشگیری شود.

NHS می‌نویسد تشخیص آسم گاهی وقت می‌برد، چون علائم در طول زمان فرق می‌کند.

چگونه بررسی می‌شود؟

پزشک اول از علائم، زمانشان، محرک‌ها و سابقهٔ خانوادگی و آلرژی می‌پرسد و سینه را گوش می‌کند. بعد ممکن است:

آزمون ساده تنفسی بخواهد. به‌طور کلی در این آزمون‌ها شما در دستگاهی فوت می‌کنید تا میزان هوایی که بیرون می‌دهید و سرعتش اندازه‌گیری شود. راهنمای «آزمون‌ها و تصویربرداری ریه» را ببینید.
پیک‌فلومتر، دستگاه دستی کوچکی که NHS می‌گوید ممکن است چند هفته در خانه به شما بدهند تا عملکرد ریه را پایش کنید.
آزمایش خون یا آزمون آلرژی بخواهد، اگر شک به آلرژی باشد. به‌طور کلی آزمون آلرژی می‌تواند با خراش دادن پوست یا نمونهٔ خون باشد (NHS). این آزمون‌ها نشان می‌دهند بدن به چه ماده‌ای حساس است؛ همیشه تشخیص آسم را قطعی نمی‌کنند.
مصرف آزمایشی دارو پیشنهاد کند و ببیند علائم چه تغییر می‌کند.

درمان در کل چگونه است؟

هدف درمان، کنترل علائم و کم کردن حمله است. WHO می‌گوید درمان اصلی اسپری است و پیشگیری از حمله با اسپری کورتونی انجام می‌شود. نوع و برنامهٔ مصرف را پزشک تعیین می‌کند. اجزای اصلی:

اسپری کنترل‌کننده (پیشگیری‌کننده): التهاب راه هوایی را آرام می‌کند و باید طبق برنامه مصرف شود، حتی وقتی علامتی ندارید. NHS می‌نویسد اثرش فوری نیست.
اسپری تسکین‌دهنده: برای وقتی که علامت پیدا می‌شود. NHS می‌نویسد اسپری تسکین‌دهندهٔ آبی (مثل سالبوتامول) نباید به‌تنهایی تجویز شود. اگر زیاد به آن نیاز دارید، آسم شما کنترل نیست.
اسپری ترکیبی که بعضی بیماران دارند و هر دو نقش را دارد، به تشخیص پزشک.
قرص یا داروهای تزریقی (زیست‌دارو) وقتی اسپری‌ها کافی نباشد و آسم شدید باشد (NHS).
برنامهٔ کتبی آسم: NHS می‌نویسد پزشک یا پرستار نحوهٔ مصرف داروها، پایش علائم، پرهیز از محرک‌ها و کار در بدتر شدن را در برنامه‌ای مکتوب می‌نویسد. آن را به هر نوبت ببرید.
بازبینی دست‌کم سالی یک بار، که در آن روش اسپری زدن و به‌روز بودن برنامه هم دیده می‌شود (NHS).
درمان آلرژی در صورت لزوم: پرهیز از ماده، آنتی‌هیستامین و اسپری بینی؛ در موارد خاص ایمونوتراپی که NHS می‌نویسد فقط باید زیر نظر کادر پزشکی انجام شود.

داروی کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید. کورتون خوراکی را هم خودسرانه کم یا قطع نکنید، چون NHS هشدار می‌دهد قطع ناگهانی عوارض دارد. اسپری اعتیادآور نیست؛ مصرف آن را به‌خاطر ترس از وابستگی قطع نکنید.

چه کارهایی از دست شما برمی‌آید؟

اسپری‌ها را درست و منظم مصرف کنید و از پزشک، پرستار یا داروساز بخواهید روش زدنتان را ببینند. راهنمای «اسپری آسم و COPD» را ببینید.
محرک‌هایتان را بشناسید و تا جای ممکن کم کنید. CDC برای خانه توصیه می‌کند: هیچ‌کس نزدیک شما سیگار نکشد، ملافه و بالش را بشویید و کاملاً خشک کنید، نم و کپک را زود برطرف کنید، و از اسپری و دودزای حشره‌کش پرهیز کنید که خودش می‌تواند حمله بیاورد. راهنمای «محرک‌های آسم در خانه» را ببینید.
سیگار و قلیان نکشید و از دود دیگران دور بمانید. قلیان جایگزین ایمن سیگار نیست.
به برنامهٔ کتبی عمل کنید و دفعات استفاده از تسکین‌دهنده را یادداشت کنید.
NHS فعالیت بدنی منظم را توصیه می‌کند. اگر ورزش علائم را تحریک می‌کند، از پزشک بپرسید چطور ایمن انجام دهید.
واکسن‌های پیشنهادی، مثل آنفلوانزا، را از پزشک بپرسید. NHS می‌گوید ویروس‌هایی مثل آنفلوانزا می‌توانند علائم آسم را بدتر کنند.

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟

NHS حملهٔ آسم را علائم شدید همراه با نفس‌کشیدن دشوار تعریف می‌کند که می‌تواند تهدیدکنندهٔ جان باشد.

در حمله: صاف بنشینید، آرام بمانید و طبق برنامهٔ کتبی اسپری تسکین‌دهنده را بزنید (اگر اسپیسر دارید با آن).
همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید اگر حالتان بدتر می‌شود، بعد از حداکثر مقدار اسپری مجاز در برنامه‌تان بهتر نشده‌اید، برنامهٔ کتبی ندارید و اسپری کمکی نکرده است، اسپری همراهتان نیست، نمی‌توانید جمله را کامل بگویید، یا لب و ناخن کبود شده است. خودتان رانندگی نکنید.
اگر ده دقیقه گذشته و کمک نرسیده و هنوز بهتر نیستید، NHS می‌گوید دوباره اسپری را بزنید، به همان مقداری که در برنامه‌تان آمده است.
بعد از حمله، حتی اگر بهتر شده‌اید، ظرف دو روز نزد پزشک بروید.

فهرست کامل را در راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» ببینید. اگر به پزشکتان دسترسی ندارید، به اورژانس نزدیک‌ترین بیمارستان بروید.

پرسش‌های پرتکرار

آسم برای همیشه می‌ماند؟ خوب نمی‌شود؟

NHS و WHO می‌نویسند آسم را فعلاً نمی‌شود برای همیشه از بین برد، ولی با درمان درست می‌شود آن را کنترل کرد. NHS می‌گوید اگر خوب درمان شود، معمولاً مشکل علامتی نمی‌ماند. در بعضی کودکان تا نوجوانی یا بزرگسالی فروکش می‌کند. بدون علامت بودن یعنی کنترل برقرار است، نه اینکه بیماری رفته باشد.

حالم خوب شده. اسپری کنترل‌کننده را قطع کنم؟

نه، بدون نظر پزشک قطع نکنید. NHS می‌نویسد اسپری کورتونی پیشگیری‌کننده را باید حتی وقتی علامتی ندارید روزانه مصرف کرد، چون اثرش فوری نیست و خوب بودن حال معمولاً نتیجهٔ همین مصرف است. اگر ناگهان قطع شود، علائم ممکن است برگردد. اگر فکر می‌کنید دیگر لازم نیست، این را با پزشکتان در میان بگذارید تا او تصمیم بگیرد.

اسپری اعتیاد می‌آورد؟

نه. بیمارستان کودکان فیلادلفیا و Allergy & Asthma Network هر دو می‌نویسند داروهای آسم اعتیادآور نیستند و اگر طولانی مصرف می‌شوند، برای این است که آسم بیماری مزمنی است. NHLBI هم همین را دربارهٔ کورتون استنشاقی می‌گوید. اسپری کنترل‌کننده التهاب راه هوایی را آرام می‌کند و تسکین‌دهنده ماهیچهٔ راه هوایی را شل می‌کند. NHS دربارهٔ تسکین‌دهنده می‌نویسد شواهدی نیست که حتی با سال‌ها مصرف آسیب ماندگاری به بدن بزند. اگر به اسپری تسکین‌دهنده بیشتر نیاز پیدا می‌کنید، یعنی آسم کنترل نیست و باید برنامه را با پزشک بازبینی کنید. این دلیل قطع اسپری نیست.

کورتون استنشاقی با کورتون خوراکی یکی است؟ عوارضش نگران‌کننده نیست؟

NHS توضیح می‌دهد داروی اسپری بیشتر در ریه می‌ماند و مقدار کمتری به بقیهٔ بدن می‌رسد، پس اگر طبق نظر پزشک مصرف شود، عارضهٔ ماندگار بعید است. مشکل رایج‌تر در دهان و گلو پیش می‌آید (گرفتگی صدا، برفک)؛ شستن دهان بعد از اسپری و استفاده از اسپیسر کمک می‌کند. کورتون خوراکی جداست و مصرف طولانی‌اش را فقط پزشک تعیین و کم می‌کند.

خس‌خس و سرفه‌ام فقط شب‌هاست. باز هم آسم است؟

ممکن است. WHO و NHS می‌نویسند علائم آسم اغلب شب و صبح زود بدتر می‌شود. ولی بیماری‌های دیگر هم همین شکل را دارند (ریفلاکس، آلرژی بینی، COPD و عفونت). تشخیص با پرسش، معاینه و آزمون‌های تنفسی داده می‌شود، نه با حدس.

آسم و آلرژی یکی هستند؟

نه، ولی با هم زیاد دیده می‌شوند. NHS آلرژی به گرده، گرد و غبار، قارچ و حیوانات را از محرک‌های آسم می‌داند و می‌نویسد ابتلا به آلرژی‌های دیگر مثل اگزما و تب یونجه خطر آسم را بالا می‌برد. هر کس که تب یونجه دارد آسم ندارد، و هر آسمی هم آلرژیک نیست.