اسپری اعتیاد می‌آورد؟ باورهای غلط دربارهٔ اسپری

اسپری مهم‌ترین داروی آسم و بخش مهمی از درمان COPD است. با این حال خیلی‌ها از آن می‌ترسند، کم می‌زنند یا بی‌صدا کنارش می‌گذارند. بیشتر این ترس‌ها از شنیده‌هاست و بعضی‌شان اصلاً بی‌پایه نیست و فقط ناقص است. اینجا چند باور رایج را مرور می‌کنیم. این مقاله جای نظر پزشک شما را نمی‌گیرد و دوز یا برنامهٔ مصرف نمی‌نویسد.

«اسپری اعتیاد می‌آورد»

جواب کوتاه: اسپری کورتونی اعتیادآور نیست.

NHLBI در یک راهنمای رسمی می‌نویسد کورتون استنشاقی مؤثرترین داروی کنترل‌کنندهٔ آسم است، در مصرف طولانی طبق نسخه عموماً ایمن است، اعتیادآور نیست و با استروئیدهای غیرقانونی ورزشکاران که برای حجیم کردن عضله به کار می‌روند (آنابولیک) فرق دارد.

کورتون در اسپری و استروئید ورزشکاران هر دو «استروئید» نامیده می‌شوند، ولی NHLBI صریحاً می‌گوید یکی نیستند. NHS می‌نویسد اسپری کورتونی کنترل‌کننده «پیشگیری‌کننده» است و ورم ریه را کم می‌کند.

دربارهٔ اسپری تسکین‌دهنده: گاهی کسی احساس می‌کند بدون آن نمی‌تواند. NHS می‌نویسد شواهدی نیست که سالیان مصرف سالبوتامول آسیب ماندگار به بدن بزند. اگر بیشتر و بیشتر به آن نیاز دارید، یعنی آسم کنترل نیست، و باید با پزشک برنامه را بازبینی کنید. CDC هم همین را می‌گوید. NHS می‌نویسد نیاز به تسکین‌دهنده بیش از چند بار در روز، چند روز در هفته یا شب‌ها ممکن است نشانهٔ بدتر شدن حال باشد.

«کورتون است و ضرر دارد»

جواب کوتاه: کورتون استنشاقی با کورتون خوراکی یکی نیست.

NHS می‌نویسد اسپری دارو را مستقیم به ریه می‌رساند و مقدار کمتری به بقیهٔ بدن می‌رسد. پس با مصرف درست «عارضهٔ ماندگار بعید است». مشکل رایج‌تر موضعی است، مثل گرفتگی صدا یا برفک دهان. ATS می‌نویسد استفاده از اسپیسر خطر آن‌ها را کمتر می‌کند و NHS و NHLBI و ATS می‌گویند بعد از اسپری کورتونی دهان را بشویید.

NHS می‌نویسد خطر مشکل غدهٔ فوق‌کلیه یا ضعف استخوان در بزرگسالانی که مقدار زیادی از دارو را برای مدت طولانی می‌گیرند وجود دارد ولی نادر است («فقط در ۱ نفر از ۱۰ هزار نفر»). پزشک می‌تواند مقدار را مناسب نگه دارد و اگر لازم باشد داروی تقویت‌کنندهٔ استخوان بدهد. در کودکان و نوجوانانی که مقدار زیادی می‌گیرند، NHS می‌گوید قد و وزن باید زیر نظر باشد. اگر نگران رشد فرزندتان هستید، با پزشک صحبت کنید و دارو را خودتان قطع نکنید.

کورتون خوراکی (قرص) داستان دیگری دارد. NHS می‌نویسد با مقدار زیاد یا مصرف طولانی عارضه‌های بیشتری ممکن است، و پزشک باید مصرفش را تنظیم کند. هیچ‌وقت خودسرانه آن را کم یا قطع نکنید، چون قطع ناگهانی عوارض دارد.

«حالم خوب شده، پس لازم نیست»

جواب کوتاه: همان خوب بودن حال معمولاً نتیجهٔ همین اسپری است.

NHS دربارهٔ اسپری کورتونی کنترل‌کننده می‌نویسد باید هر روز مصرف شود، «حتی اگر علامتی ندارید»، چون «فوراً اثر نمی‌کند». اثر کامل ممکن است چند هفته بخواهد. NHS می‌نویسد بدون صحبت با پزشک یا پرستار قطعش نکنید، چون ممکن است علائم برگردد. ALA هم می‌گوید داروی کنترل‌کننده را باید منظم مصرف کنید، حتی وقتی علامتی ندارید، تا اثر کند.

اگر فکر می‌کنید دیگر لازم نیست یا عارضه‌ای دارید، این را بگویید. تصمیم دربارهٔ کم کردن یا قطع دارو با پزشک است.

«فقط وقتی نفسم می‌گیرد اسپری بزنم»

جواب کوتاه: فقط اسپری تسکین‌دهنده را می‌شود موقع علامت زد. کنترل‌کننده باید منظم مصرف شود.

دو اسپری، دو کار. NHLBI می‌نویسد داروی تسکین‌دهنده علامت را موقتاً برطرف می‌کند ولی التهاب زیرین را درمان نمی‌کند. NHS می‌نویسد تسکین‌دهندهٔ آبی (مثل سالبوتامول) نباید به‌تنهایی به بیمار آسم داده شود. اگر فقط تسکین‌دهنده بزنید و کنترل‌کننده نداشته باشید، التهاب ادامه پیدا می‌کند. تفاوت را از پزشک یا داروساز بپرسید، چون برخی بیماران اسپری ترکیبی دارند که هم روزانه و هم موقع علامت به کار می‌رود (NHS).

«اسپری را زدم، دارو رسید»

جواب کوتاه: همیشه نه.

ATS می‌نویسد حتی با بهترین روش ممکن است حدود یک‌چهارم دارو به ریه برسد، و بسیاری از مردم کمتر از ۱۵ درصد می‌گیرند. بزرگ‌ترین اشتباه این است که هم‌زمان با پاف، دم نمی‌کشید. اسپیسر این مشکل را کم می‌کند و ATS برای اغلب مردم توصیه‌اش می‌کند. NHS هم می‌نویسد اگر روش زدن اشتباه باشد، خیلی کم دارو به ریه می‌رسد و یادآوری می‌کند هر وقت مطمئن نیستید یا یک سال از آخرین کنترل روش زدنتان گذشته، از پزشک، پرستار یا داروساز بخواهید ببینند. گاهی «اسپری اثر نمی‌کند» در واقع یعنی «اسپری درست نمی‌رسد». روش درست در راهنمای «اسپری آسم و COPD» توضیح داده شده است.

«اسپری تنها برای آدم‌های ضعیف یا بیمار است»

WHO در صفحهٔ آسم از نیاز به آگاهی‌رسانی برای کم کردن باورهای غلط و انگ دربارهٔ آسم حرف می‌زند. WHO می‌نویسد اسپری‌ها می‌توانند بیماری را کنترل کنند و به فرد کمک کنند زندگی عادی و فعال داشته باشد. آسم درمان‌نشده هم می‌تواند به اختلال خواب، خستگی روزانه و تمرکز ضعیف بینجامد. استفاده از اسپری نشانهٔ مراقبت از خود است.

«اگر بهتر شدم، همهٔ داروها را کنار بگذارم؟»

نه، و نه دربارهٔ آنتی‌بیوتیک و نه دربارهٔ کورتون:

• اسپری کنترل‌کننده: بدون نظر پزشک قطع نکنید.
• کورتون خوراکی: خودسرانه کم یا قطع نکنید.
• آنتی‌بیوتیک: فقط با نظر پزشک شروع یا قطع شود. NHS می‌گوید اگر پزشک تجویز کرد باید دوره را کامل کرد.

اگر نگران هستید

نگرانی از عوارض دارو طبیعی است و جای شرمندگی نیست. این‌ها را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید:

• از چه چیزی می‌ترسید (اعتیاد، رشد کودک، دهان)؟
• اسپری را چطور می‌زنید؟ اگر لازم است، آن را نشان بدهید.
• هر چند وقت تسکین‌دهنده لازم دارید؟ یادداشت کنید.
• آیا برنامهٔ کتبی دارید؟ (ALA آن را برگه‌ای مکتوب می‌داند که دارو و کارها را مشخص می‌کند.)

اگر نفستان ناگهان بدتر شد، اسپری تسکین‌دهنده اثر نکرد یا لب‌ها کبود شد، راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.