واژه‌های گزارش سی‌تی ریه یعنی چه؟

گزارش سی‌تی ریه پر از واژه‌هایی است که برای رادیولوژیست روزمره است و برای بیمار ترسناک به نظر می‌رسد. اول یک نکتهٔ مهم: یک واژه در گزارش یعنی «چیزی دیده شد»، نه «بیماری تشخیص داده شد». گزارش را رادیولوژیست می‌نویسد و تصمیم دربارهٔ معنای آن برای شما با پزشک معالج است. ALA هم می‌نویسد همیشه برای فهمیدن نتیجهٔ مخصوص خودتان با پزشک صحبت کنید.

گزارش چه بخش‌هایی دارد؟

ALA بخش‌های گزارش را این‌طور شرح می‌دهد:

• نوع بررسی (Examination): سی‌تی با یا بدون ماده حاجب (رنگ تزریقی).
• روش (Technique): چطور انجام شده.
• مقایسه (Comparison): آیا با تصویربرداری قبلی سنجیده شده. برای همین گزارش‌ها و فیلم‌های قدیمی را به ویزیت ببرید.
• یافته‌ها (Findings): هر چیزی که دیده شده، از جمله اندازه و ظاهر.
• نتیجه‌گیری (Impression): خلاصهٔ تفسیر رادیولوژیست. اگر وقت ندارید، همین بخش را اول بخوانید و دربارهٔ آن بپرسید.
• توصیه (Recommendation): مرحلهٔ بعدی که پیشنهاد شده است.

ندول (nodule)

ALA ندول را «تودهٔ کوچکی از بافت متراکم در ریه» می‌داند که در عکس یا سی‌تی مثل لکهٔ سفید دیده می‌شود. CUH (یک بروشور بیمارستانی در بریتانیا) می‌نویسد معمولاً کوچک‌تر از یک سانتی‌متر است و ندول‌ها «بسیار شایع‌اند» و اغلب اتفاقی، در عکس یا سی‌تی که برای دلیل دیگری گرفته شده، دیده می‌شوند.

ندول معمولاً خوش‌خیم است

ALA می‌نویسد بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند، یعنی سرطانی نیستند. CUH می‌نویسد حدود ۹۰ درصد. ندول می‌تواند از اسکار، عفونت قبلی (مثل ذات‌الریه یا سل)، التهاب یا محرک‌های هوا ناشی شود (ALA، CUH). در درصد کمی از موارد سرطان است، و گاهی هم علت معلوم نمی‌شود. به همین دلیل پیگیری انجام می‌شود.

کوچک و ثابت بودن، صاف و گرد بودن و سفت (solid) بودن یعنی ظاهر بیشتر خوش‌خیم است. بزرگ‌تر شدن، لبهٔ ناهموار یا خاردار، و نیمه‌سفت یا غیرسفت بودن ظاهر را نگران‌کننده‌تر می‌کند (ALA). یعنی نشانهٔ بررسی بیشتر است، نه تشخیص سرطان. ALA هم می‌نویسد پزشک این ظاهر را کنار وضعیت کلی سلامت شما می‌سنجد.

پس از ندول چه می‌شود؟

• اغلب فقط پیگیری با سی‌تی. ALA می‌نویسد برای ندول خوش‌خیم یا کم‌رشد ممکن است هر چند ماه یک بار سی‌تی بگیرند تا رشد را ببینند، و در صفحهٔ راهنمای گزارش، تصویربرداری تکراری ۳، ۶ یا ۱۲ ماه بعد نمونه آمده است. CUH نوشته سی‌تی دوم حدود ۳ تا ۶ ماه بعد است و ممکن است در طول یک تا چهار سال چند سی‌تی گرفته شود. اگر ندول در بازهٔ مشخص (معمولاً یک تا دو سال) رشد نکند، خوش‌خیم فرض می‌شود و معمولاً درمانی لازم نیست.
• زمان‌بندی را پزشک تعیین می‌کند. CUH می‌نویسد متخصصان بر پایهٔ نتیجهٔ سی‌تی و عوامل خطر زمان سی‌تی بعدی را تعیین می‌کنند. ALA هم می‌گوید پزشکان متخصص ریه از راهنماهای ویژه استفاده می‌کنند و اندازه، شکل، سلامت کلی و عوامل خطر را در نظر می‌گیرند. بنابراین برنامهٔ شما با دیگری فرق می‌کند، و بازه‌های بالا فقط نمونه‌اند.
• اگر رشد کند، CUH می‌گوید ممکن است پت‌اسکن یا بیوپسی لازم شود. ALA هم می‌گوید گاهی نمونه‌برداری پیشنهاد می‌شود. این یعنی بررسی بیشتر.
• پیگیری را حتی بدون علامت انجام دهید و اگر سرفه، خلط خونی، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه یا شانه پیدا شد، پزشک را خبر کنید (CUH).

سطح سایه: سفت، گراند گلس، نیمه‌سفت

ALA ندول‌ها را بر اساس تراکم می‌گوید:

• سفت (solid): متراکم و سفید.
• غیرسفت یا گراند گلس (ground-glass): تار و کم‌رنگ‌تر (fuzzy). اسمش از «شیشهٔ مات» می‌آید.
• نیمه‌سفت (part-solid): هم بخش سفت دارد هم بخش گراند گلس.

این واژه‌ها فقط ظاهر را می‌گویند، نه علت را. ALA برای هر کدام پرسش را از پزشک پیشنهاد می‌کند: «ندول من چند میلی‌متر است و سفت است، نیمه‌سفت یا گراند گلس؟» به همین دلیل پزشک ظاهر را کنار اندازه، تغییر در طول زمان و سابقهٔ شما می‌سنجد.

واژه‌های دیگر دربارهٔ ظاهر ندول

• اندازه: ALA می‌گوید برحسب میلی‌متر (و گاهی حجم) نوشته می‌شود.
• لبه: صاف (smooth)، ناهموار (bumpy) یا خاردار (spiculated). خاردار یعنی لبه‌اش مثل خار است (ALA).
• کلسیفیکاسیون: رسوب مواد معدنی در ندول. ALA می‌نویسد الگوی آن (کامل، مرکزی، پاپ‌کورنی یا حلقه‌ای) به رادیولوژیست کمک می‌کند علت را حدس بزند.
• چربی (fat): گاهی نوشته می‌شود ندول چربی دارد (ALA).
• تغییر: «بدون تغییر»، «جدید»، «بزرگ‌تر» یا «کوچک‌تر شده» (ALA). برای همین مقایسه با سی‌تی قبلی مهم است.

سایر واژه‌هایی که در گزارش می‌بینید

• لنف‌نود (غدهٔ لنفاوی): ALA آن را اندام‌های لوبیایی شکل در قفسهٔ سینه می‌داند. اگر گزارش به لنف‌نود اشاره کرده، ALA می‌گوید از پزشک بپرسید یافتهٔ لنف‌نود چه معنایی دارد. گزارش ممکن است محلش را هم بنویسد، مثلاً فضای میان دو ریه (مدیاستن).
• پلورال افیوژن: ALA آن را جمع شدن مایع بیش از حد بین ریه و جدارهٔ قفسهٔ سینه می‌داند.
• پلورا: پردهٔ پوشاننده ریه و قفسهٔ سینه. «ژوکستاپلورال» یعنی نزدیک این پرده (ALA).
• آمفیزم: WHO و NHS آن را آسیب به کیسه‌های هوایی ریه می‌دانند که بخشی از COPD است. NHS می‌نویسد COPD آسیب دائمی است، اما این واژه به‌تنهایی تشخیص نهایی نیست. پزشک یافته را با نشانه‌ها و اسپیرومتری می‌خواند.
• برونشکتازی: NHS می‌نویسد راه هوایی به‌دنبال التهاب پهن می‌شود و مخاط جمع می‌شود. NHS می‌گوید سی‌تی اغلب تأییدش می‌کند، و معمولاً علاج‌شدنی نیست ولی درمان علائم را کنترل می‌کند.
• اسکار یا فیبروز: NHS و NHLBI از بافت اسکار ریه حرف می‌زنند و NHS می‌نویسد در بیماری‌هایی مثل فیبروز ریه، سی‌تی برای دیدن اسکار به کار می‌رود. NHLBI می‌نویسد در بیماری‌های بینابینی بافت ریه سفت و ضخیم می‌شود. اگر این واژه‌ها در گزارش بود، معنایش را پزشک با بررسی کامل می‌گوید، نه خود واژه.
• ماده حاجب: رنگی که گاهی از رگ تزریق می‌شود تا ساختارها بهتر دیده شوند (NHS و NHLBI).
• Lung-RADS: ALA آن را ابزار غربالگری می‌داند که به پزشک کمک می‌کند گام بعدی را انتخاب کند، و ممکن است در گزارش غربالگری بیاید. عدد آن را باید پزشک برایتان معنا کند.

اگر واژه‌ای را در این فهرست نیافتید (مثلاً «کنسولیدیشن» یا «ارتشاح»)، از پزشک بپرسید.

سؤال‌هایی که ALA برای پزشک پیشنهاد می‌کند

• اندازهٔ ندول چند میلی‌متر است و سفت است، نیمه‌سفت یا گراند گلس؟
• جدید است، بزرگ‌تر شده، بدون تغییر است یا کوچک‌تر شده؟
• الگوی کلسیفیکاسیون یا چربی چه نشان می‌دهد؟
• آیا گزارش من Lung-RADS دارد و چه معنایی دارد؟
• باید تصویربرداری تکراری داشته باشم؟ چه نوعی و کی؟
• نیاز به نمونه‌برداری هست؟ چرا یا چرا نه؟
• یافتهٔ لنف‌نود یا پلور هست که بدانم؟

سؤال‌ها را پیش از ویزیت بنویسید.

یادآوری‌های پایانی

• یافتهٔ تصادفی در سی‌تی شایع است و بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند، ولی پیگیری را پزشک تعیین می‌کند و به‌دلیل «احتمالاً خوب است» نباید از آن گذشت.
• اگر سیگار یا قلیان می‌کشید یا کشیده‌اید، این موضوع روی برنامهٔ پیگیری اثر می‌گذارد (ALA عوامل خطر را جزو ملاحظات پزشک می‌داند). گفتنش به پزشک سرزنش ندارد، فقط برنامه را دقیق‌تر می‌کند.
• جواب سی‌تی را بدون پزشک از اینترنت تفسیر نکنید. این صفحه فقط کمک می‌کند سؤال بهتری بپرسید.
• اگر تنگی نفس ناگهانی، خلط خونی یا درد قفسهٔ سینه دارید، منتظر پیگیری نمانید. راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید.