آسم یا COPD: فرقشان چیست؟

«آسم دارم یا COPD؟» یکی از رایج‌ترین پرسش‌های کسانی است که سرفه و تنگی نفس دارند. این پرسش منطقی است، چون نشانه‌ها شبیه هم‌اند. ولی دو بیماری یکی نیستند، و جواب را با نشانه‌های تنها نمی‌شود داد.

نشانه‌های مشترک

WHO می‌نویسد آسم و COPD نشانه‌های مشترک دارند، یعنی سرفه، خس‌خس و تنگی نفس، و ممکن است کسی هر دو بیماری را با هم داشته باشد. پس اگر خودتان نمی‌دانید کدام است، عجیب نیست. فقط با گوش دادن به سینه و پرسیدن چند سؤال هم نمی‌شود حتم کرد. پزشک معمولاً آزمون تنفسی هم می‌خواهد.

آسم چطور است؟

• آسم بیماری مزمن راه هوایی است. CDC می‌نویسد در حمله دیوارهٔ راه هوایی ورم می‌کند و باریک می‌شود و مخاط هوا را سد می‌کند. آسم همیشه هست، ولی حمله وقتی پیش می‌آید که چیزی ریه را تحریک کند.
• نشانه‌ها می‌آیند و می‌روند. NHS می‌نویسد نشانه‌ها اغلب در طول زمان فرق می‌کند. CDC سرفه در شب یا صبح زود را از نشانه‌های آسم می‌داند و NHS ورزش را از محرک‌ها.
• در هر سنی ممکن است دیده شود. CDC می‌نویسد از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن دوران کودکی است، ولی بزرگسالان هم می‌گیرند.
• محرک‌ها مثل گرده، گرد و غبار، دود، هوای سرد، ورزش و عفونت ویروسی علامت را بدتر می‌کنند (NHS و CDC).
• قابل کنترل است ولی علاج نمی‌شود. NHS و WHO می‌نویسند برای آسم فعلاً علاجی نیست، ولی درمان‌های متعددی هست. WHO می‌گوید اسپری‌ها می‌توانند بیماری را کنترل کنند و به فرد امکان زندگی عادی و فعال بدهند.

COPD چطور است؟

• COPD نام گروهی از بیماری‌هاست. NHS و WHO آمفیزم (آسیب به کیسه‌های هوایی) و برونشیت مزمن (التهاب طولانی راه هوایی با سرفهٔ خلط‌دار) را زیرمجموعهٔ آن می‌دانند.
• بیشتر در میان‌سالی و بعد از آن پیدا می‌شود. NHS می‌نویسد بیشتر در میان‌سالان و سالمندانی دیده می‌شود که سیگار می‌کشند. WHO می‌گوید نشانه‌ها معمولاً از میان‌سالی به بعد ظاهر می‌شوند.
• علت اصلی تماس طولانی با دود و مواد آسیب‌زننده به ریه است. WHO سیگار و آلودگی هوا را رایج‌ترین علل می‌داند و دود هیزم و زغال در خانه، گرد و غبار و مواد شیمیایی محل کار و دود دست‌دوم را هم می‌شمارد. NHS یادآوری می‌کند COPD گاهی در کسی که هرگز سیگار نکشیده هم پیدا می‌شود. پس سرزنش در کار نیست.
• پیش‌رونده است. NHLBI می‌گوید نشانه‌ها آهسته شروع می‌شوند و در طول زمان بدتر می‌شوند. NHS می‌نویسد آسیب ریه در COPD دائمی است و بیماری علاج یا برگشت‌پذیر نیست. درمان می‌تواند پیشرفت را کند کند و خیلی‌ها با درمان زندگی عادی دارند.
• شایع‌ترین نشانه‌ها تنگی نفس (به‌خصوص با فعالیت)، سرفهٔ طولانی با خلط، عفونت‌های مکرر سینه و خس‌خس‌اند (NHS). NHS می‌گوید بسیاری از مردم نمی‌دانند COPD دارند و گاهی سرفهٔ خلط‌دار را «سرفهٔ سیگاری» می‌نامند و نادیده می‌گیرند.

فرق‌های کلی در یک نگاه

این جدول الگوی کلی است، نه ابزار تشخیص برای خودتان.

ویژگی	آسم	COPD
نشانه‌ها	می‌آیند و می‌روند، اغلب با محرک و شب یا صبح زود	معمولاً دائمی‌تر و کم‌کم بدتر
شروع	اغلب کودکی، اما هر سنی	معمولاً میان‌سالی و بعد از آن
چه چیزی بدترش می‌کند	محرک‌هایی مثل گرده، گرد و غبار، دود، هوای سرد، ورزش، عفونت ویروسی	عفونت سینه، ادامهٔ تماس با دود
علت‌های شناخته‌شده	علت دقیق همیشه روشن نیست	سیگار، آلودگی هوا، دود و گرد و غبار طولانی
روند	با درمان می‌توان کنترلش کرد	آسیب ریه ماندگار است، ولی درمان پیشرفت را کند می‌کند

این جدول از جمع‌بندی منابع بالا نوشته شده و استثنا زیاد دارد. مثلاً کودک ممکن است سابقهٔ آسم داشته باشد و در بزرگسالی COPD هم بگیرد (WHO آسم کودکی را از عوامل خطر COPD می‌شمارد).

پزشک چطور آن‌ها را از هم جدا می‌کند؟

1. پرسش و معاینه. NHS می‌نویسد دربارهٔ COPD از نشانه‌ها، سابقهٔ سیگار، سابقهٔ خانوادگی بیماری ریه می‌پرسند و سینه را گوش می‌کنند. دربارهٔ آسم از علائم، محرک‌ها و سابقهٔ آلرژی.
2. اسپیرومتری. WHO و NHS آن را برای تأیید COPD لازم می‌دانند. در آسم هم از آن (یا پیک‌فلومتر) استفاده می‌شود (NHLBI). گاهی نتیجه را پیش و پس از یک داروی بازکنندهٔ راه هوایی مقایسه می‌کنند (NHLBI، NHS). دربارهٔ آزمون در راهنمای «آزمون‌ها و تصویربرداری ریه» بخوانید.
3. آزمون‌های دیگر. NHS برای COPD عکس ساده، آزمایش خون و گاهی سی‌تی، نمونهٔ خلط یا بررسی اکسیژن را نام می‌برد. NHLBI برای آسم آزمون آلرژی، FeNO، آزمایش خون و گاهی آزمون تحریکی را می‌گوید. پیک‌فلومتر هم به گفتهٔ NHS در COPD می‌تواند به کنار گذاشتن آسم کمک کند.

NHS تأکید می‌کند تشخیص آسم گاهی وقت می‌برد، چون نشانه‌ها در طول زمان تغییر می‌کند. گاهی پزشک اول دارو را آزمایشی می‌دهد و واکنش را می‌بیند.

اگر هر دو باشند

WHO می‌نویسد ممکن است کسی هر دو را داشته باشد. در این حالت پزشک برنامه را بر پایهٔ وضعیت شما تنظیم می‌کند. نباید خودتان فرض کنید کدام است و اسپری را بر آن اساس عوض کنید.

درمان: هدف کنترل است

در هر دو بیماری هدف درمان کنترل علامت و کم کردن حمله است.

• اسپری‌ها پایهٔ درمان‌اند. WHO در آسم اسپری کورتونی را برای پیشگیری از حمله و در COPD اسپری بازکنندهٔ راه هوایی را اصلی می‌داند. NHS در COPD می‌نویسد معمولاً با اسپری کوتاه‌اثر شروع می‌شود و گاه اسپری کورتونی در ترکیب با داروی طولانی‌اثر داده می‌شود. نوع و برنامهٔ مصرف را پزشک تعیین می‌کند.
• اسپری کنترل‌کننده را با بهتر شدن حال قطع نکنید. NHS می‌نویسد باید حتی بدون علامت مصرف شود. کورتون خوراکی را هم خودسرانه کم یا قطع نکنید. جزئیات در راهنمای «اسپری آسم و COPD» است.
• ترک دود. NHS ترک سیگار را در COPD مؤثرترین راه جلوگیری از بدتر شدن می‌داند و می‌نویسد حتی افراد با بیماری پیشرفته‌تر هم سود می‌برند. در ترک می‌توانید از پزشک کمک بگیرید.
• توانبخشی ریه (در COPD). NHS آن را برنامه‌ای از ورزش و آموزش می‌داند که می‌تواند میزان فعالیت بدون تنگی نفس را بالا ببرد.
• واکسن و برنامهٔ کتبی. از پزشک بپرسید کدام واکسن‌ها برای شما مناسب است (WHO واکسن را از عوامل بهتر شدن COPD می‌داند). در آسم برنامهٔ کتبی را همراه ببرید (NHS).
• عفونت و حمله. در COPD آنتی‌بیوتیک را فقط پزشک تجویز می‌کند، و NHS آن را به نشانه‌های عفونت سینه مثل بیشتر شدن تنگی نفس، سرفه یا تغییر رنگ و غلظت خلط وابسته می‌داند.

کی باید سریع‌تر دیده شوید؟

• NHS می‌گوید اگر نشانه‌های تنفسی دارید که می‌مانند، به‌خصوص اگر بالای ۳۵ سال هستید و سیگار می‌کشید یا کشیده‌اید، نوبت بگیرید و آن را نادیده نگیرید. شروع درمان زود، پیش از آسیب زیاد ریه، بهتر است.
• اگر نفستان ناگهان بدتر شد، اسپری تسکین‌دهنده اثر نکرد یا لب‌ها کبود شد، منتظر نوبت نمانید. راهنمای «کی فوری تماس بگیرم؟» را ببینید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

چند نکتهٔ پایانی

• سرفه یا تنگی نفس همیشه آسم یا COPD نیست. NHS برای سرفه علت‌هایی مثل ریفلاکس، آلرژی، عفونت و ریزش ترشح از پشت بینی را هم می‌شمارد. به همین دلیل بررسی لازم است.
• اگر از قبل تشخیصی دارید و نمی‌دانید درست است، آن را با پزشک خود مطرح کنید و گزارش‌ها و اسپیرومتری قبلی را ببرید.
• هیچ‌کدام از این‌ها دلیل ترسیدن نیست. هر دو با برنامهٔ مناسب قابل کنترل‌اند و شروع زودتر بهتر است.